تن مى كردند [١] و املاكى براى برپايى مراسم عزادارى ، وقف مى نمودند . ميرزا عبد اللّه افندى ، نويسنده ، محقّق و مورّخ بااطّلاع آن روزگار ، آورده است : سال هاست ... در دهه اوّل محرّم ، بويژه عاشورا ، در همه مناطق ايران ، براى امام حسين عليه السلام عزادارى مى شود . [٢] او همچنين تأكيد مى كند كه : اين رويّه حسنه ... در اين مدّت مديد ، به منزله شعار شيعه شده است . [٣] مواضع و رويكرد مخالفان در باره عزادارى نيز نشانگر گستردگى آن است. ميرزا عبد اللّه افندى آورده است كه آنان ، با تعبير «شَر و شور شيعيان در حكايت تعزيت در ايّام عاشورا» از آن ياد كرده اند . [٤] سوگ نامه بلند و پُرآوازه و بى نظير محتشم كاشانى ـ كه به درخواست شاه تهماسب ، سروده شده ـ نيز شايان ذكر است كه با اين بيت، آغاز مى شود : ٠ باز اين ، چه شورش است كه در خلق عالم است ؟ باز اين ، چه نوحه و چه عزا و چه ماتم است ؟ ٠

عزادارى محرّم، در سفرنامه هاى ايرانگردان

اكنون به جاست كه در حدّ امكان و مجال به گزارش هاى ايرانگردان خارجى بپردازيم . پيترو دلّا واله ـ كه به سال ١٦١٨ م / ١٢٠٧ ق ، به ايران سفر كرده ـ در سفرنامه خود ، گزارشى گويا و خواندنى ارائه داده است، بدين گونه كه : مردمان ، در دهه نخست محرّم و روز عاشورا ، يكسر ، غم زده و با لباس عزا، در انظار عمومى ، حاضر مى شوند و در كوى و برزن ، حركت مى كنند و با اين

[١] تاريخ و جنبه ادبى تعزيه : ص ٢٤ (به نقل از : سفرنامه نيكلاس هميوس در سفر سال ١٦٣٣ م) .[٢] تحفه فيروزيّه :ص ١٦٦ (به نقل از : صفويّه در عرصه دين، فرهنگ و سياست : ج ١ ص٤٦٤) .[٣] تحفه فيروزيّه : ص ١٦٨ (به نقل از : صفويّه در عرصه دين ، فرهنگ وسياست : ج ١ ص ٤٦٥) .[٤] تحفه فيروزيّه : ص ١١٢ (به نقل از : صفويّه درعرصه دين ، فرهنگ و سياست : ج ١ ص ٤٥٧) .