مهم تر ، اين كه امام كاظم عليه السلام از آغاز محرّم ، حزن و اندوه خود را بر مى نمود و آن را تا روز عاشورا ، ادامه مى داد و بدين سان ، عزادارى دهه اوّل محرّم را پايه گذارى نمود [١] و در حقيقت ، ادب عزادارى روز عاشورا را براى شيعيان ، رقم زد. امام عليه السلام با اين رويكرد ، چنان نمود كه مؤمنان ، بايد به استقبال روز عاشورا بروند و از چند روز پيش از آن ، به اين رويداد مهم ، توجّه كنند و آن روز را در اوج عزادارى سر كنند . امام رضا عليه السلام نيز ـ كه به لحاظ سياسى و فرهنگى ، در روزگار خويش ، مكانت ويژه اى يافت و همين ، موجب نفوذ بيشتر كلام ايشان شد ـ به عزادارى امام حسين عليه السلام اهمّيت مى داد ، شيعيان را به اهمّيت محرّم و دهه آغازين آن ، واقف مى ساخت و با تبيين سيره پدر بزرگوارش در باره حادثه كربلا ، به ترويج آن ، همّت مى گماشت . [٢] افزون بر اين ، امام عليه السلام در فرصت هاى مختلف ، براى زنده كردن ياد عاشورا در ذهن و زبان مردم ، مى كوشيد . مثلاً ايشان ، به هنگام هديه دادن لباس به كسى ، آن را به تربت قبر امام حسين عليه السلام مزيّن نمود [٣] و چون كسى تربتى به ايشان هديه داد ، آن را بوييد و گريست . [٤] اكنون بيفزاييم كه در روزگار اين دو امام بزرگوار ، به لحاظ آنچه ياد شد، دشمن ، فشار و خفقان را بر جامعه شيعى گسترش داده بود و فضا را براى اين دو امام ، تنگ كرده و جوّ سانسور را شدّت بخشيده بود . پس طبيعى است كه آموزه هاى اين دو امام ، به گستردگىِ آموزه هاى دو امامِ پيش از آنها نباشد ؛ امّا بايد تأكيد كنيم كه سازمان وكالت [٥] ـ كه در روزگارِ امامانِ پيشين تشكيل شده بود ـ ، در روزگار آنها گسترده

[١] ر. ك : ص ١٠٥ (فصل چهارم / گريه امام كاظم عليه السلام) .[٢] ر . ك : ج ٩ ص ٣٨٩(فصل يكم / سوگوارى در دهه اوّل محرّم) .[٣] تهذيب الأحكام : ج ٨ ص ٤٠ ح ١٢١،المزار ، مفيد : ص ١٤٤ ح ٦، كامل الزيارات: ص ٤٦٦ ح ٧٠٧، المزار الكبير : ص ٣٦٢ ح ٦، بحار الأنوار: ج ١٠١ ص ١٢٤ ح ٢٣ .[٤] ر . ك : ص ١٠٧ (فصل چهارم / گريه امام رضا٧) .[٥] ر . ك :پيشواى صادق : ص ١٠٧ ، سازمان وكالت : ج ١ .