برنامه ريزى شده و دقيق را پى گرفت . [١] حركت امام عليه السلام از رويارويى مسالمت آميز و آرام، تا مواجهه قهرآميز و شكننده و هيجانبار و صريح ، پيش رفت و در اين جهت، از يادكرد حادثه كربلا ، با يادآورىِ عادى و گريستن تا تبيين ابعاد و گستره فاجعه ، استفاده گرديد. گريه هاى امام عليه السلام گاه بسيار پرسش انگيز بود ، خصوصا به هنگام نگاه كردن به آب و آماده شدن غذا . [٢] فراوانى و گستره گريه امام عليه السلام نيز چنان بود كه مردم ، به ايشان توصيه مى كردند كه براى حفظ سلامت خود ، كمتر گريه كند ؛ امّا امام عليه السلام با اشاره به عمق فاجعه كربلا و جايگاه اجتماعى و دينى چهره هاى به شهادت رسيده ، از يك سو گريه كردن بر آن عزيزان را امرى لازم و منطقى مى دانست و از سوى ديگر ، ديگران را نيز بِدان ، ترغيب و تشويق مى كرد . ايشان ، براى شكل دادن بسترى هميشگى ، گريستن بر امام حسين عليه السلام و ياران شهيدش را مايه نجات از عذاب خدا و قرار گرفتن در دايره امن الهى و وارد شدن به بهشت دانست [٣] و خود نيز ـافزون بر ادامه دادن سوگوارى تا مرگ عبيد اللّه بن زياد و ديگر قاتلان شهيدان كربلا ـ تا پايان عمر ، از آن ، دست بر نداشت . [٤] بدين ترتيب ، امام زين العابدين عليه السلام در سال هاى پايانى عمر شريفش ، از يك سو پايگاه اجتماعى ، فرهنگى و سياسى والايى يافته بود و از سوى ديگر ياران و پيروان و گسترانندگان فراوانى براى انديشه هاى خود ، پيدا كرده بود. در نتيجه، موضع و

[١] سيره امام عليه السلام از اين زاويه ، بسيار مهم وشايان تأمّل است . در اين باره ، ر . ك : پژوهشى در زندگانى امام سجّاد٧ ، آية اللّه سيّد على خامنه اى . در اين كتاب ، روند رويارويى امام عليه السلام با اُمويان، با دقّت و مستند به روايات و تحليلِ استوار ، عرضه شده است . نيز ، ر . ك : جهاد الإمام السجّاد٧ ، سيّد محمّدرضا حسينى جلالى ، الإمام السجّاد٧ ، حسين باقر ، الإمام السجّاد٧ ، محمّدحسين على صغير .[٢] ر. ك : ص ٩١ (فصل چهارم / گريه امام زين االعابدين عليه السلام) .[٣] ر. ك : ص ٤١ (فصل چهارم / ثواب گريه كردن بر آنان) .[٤] ر. ك : ص ٩١ (فصل چهارم / گريه امام زين االعابدين عليه السلام).