فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٣٨٨ - تأويلات فقهى اسماعيليه

٣ . انوار خمسه و مثلهاى آنها

ديگر از تأويلات آنها، انوار خمسه است كه مقصود، نخستين موجودات عالم هستند، كه آنها را سابق و تالى و جد و فتح و خيال مى دانند همه اينها ممثول هستند و در حدود علوى براى خود داراى مَثَلهايى هستتند و در عالم دين و عالم ماده نيز همين گونه است، بدين ترتيب:

ممثولمثل در عالم علوى مَثَل در عالم دينمَثَل در عالم جسم

١ـ سابق   عقل كل   پيامبر   آسمان

٢ـ تالى   نفس كل   امام   زمين

٣ـ جد   اسرافيل   وصى   معدن

٤ـ فتح   ميكائيل   حجّت   نبات

٥ـ خيال   جبرئيل   داعى   حيوان

و هر يك از فرد پيشين خود، كسب فيض مى كند.[١]

تأويلات فقهى اسماعيليه

از آنجا كه انديشه مثل و ممثول، پايه تأويل آنهاست، برخى از تأويلات آنها در شريعت را يادآورى مى كنيم:

اسماعيليه بر آنند كه هر ظاهرى در شريعت، مانند وضو و نماز و زكات و حج و جهاد و ولايت و امور ديگر، باطنى دارد كه بايد به آنها ايمان آورد. بسيارى از فاطميان كتابهايى درباره تأويل نوشته اند ولى از آن ميان قاضى القضاة نعمان بن