فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى

مقدّمه

زندگانى زيد در عصر امام زينالعابدين(عليه السلام)

تبارى پاك و پيراسته

تاريخ تولد زيد

نظر ما درباره سال تولّد او

نامه عبدالملك بن مروان به على بن الحسين(عليهما السلام)

ويژگىهاى جسمانى زيد بن على

زندگانى زيد در دوران امام باقر(عليه السلام)

زندگانى زيد در زمان امام صادق(عليه السلام)

فصل دوم انگيزههاى نهضت در سخنرانى طولانى

1 سخن گفتن بهتر است يا خاموشى؟!

2 به هنگام تلاوت آيه (وإن تتولوا)

3 بيان اهداف قيام

4 اصلاح امّت اسلامى و لو به قيمت كشته شدن

5 سخن او به هنگام آرايش سپاه

6 شرايط بيعت با زيد

7 سخن او با هشام

8 نامه او به علماى اسلام

امر به معروف و وظيفه بزرگ عالمان

نقش علما و جايگاه آنان

خطاب به عالمان بدكردار

دعوت به جهاد

منزلت اهلبيت(عليهم السلام) در پيشگاه خدا

مناظرات زيد با مخالفان و سرودههاى او فصل سوم

1 مناظره او با هشام بن عبدالملك بن مروان

2 مناظره دوم با هشام

3 مناظره سوم با هشام

زيد در قلمرو شعر و ادب

عبادت و تهجد زيد

اساتيد و شاگردان زيد در تفسير و حديث فصل چهارم

شاگردان زيد بن على

بزرگنمايى درباره زيد

بزرگنمايى درباره دانش و فقه زيد

نقد اين نظر

بازهم افراطگرايى

آثار علمى زيد فصل پنجم

1 مسند زيد

2 تفسير غريب القرآن

3 الصفوة

4 نامه او به علماى اسلام

5 مناسك حج

6 رسالههاى زيد

بررسى مسند امام زيد از نظر سند و محتوافصل ششم

1 عبدالعزيز بن اسحاق، قاضى بغداد

نظر ما درباره گفتار ابن ابى الفوارس و ذهبى

2 ابوالقاسم على بن محمد نخعى كوفى

3 سليمان بن ابراهيم بن عبيد محاربى

4 نصر بن مزاحم منقرى عطار

5 ابراهيم بن زبرقان

6 ابوخالد عمرو بن خالد

هرگز زيد از نظر اصول و معارف، معتزلى نبودفصل هفتم

آيا زيد در اصول عقايد و فروع، مكتبى دارد؟فصل هشتم

1 مرتكب كبيره

2 قضا و قدر

5 حقيقت امامت از نظر اماميه

6 امر به معروف و نهى از منكر

7 صفات ذاتى خدا

آيا زيد مذهب فقهى خاصّى داشت؟

فقهاى زيديه

آيا زيد، امامت خويش را تبليغ مىكرد؟فصل نهم

مأموريت زيد از زبان خودش

اعتراف زيد به پيشوايى امام صادق(عليه السلام)

سخنان دانشمندان شيعه درباره قيام زيد

نظر امامان معصوم(عليهم السلام) درباره قيام زيد فصل دهم

خط سرخ شهادت و تأييد امامان معصوم(عليهم السلام)فصل يازدهم

جايگاه زيد در نزد علماى شيعهفصل دوازدهم

ظلمستيزان و ذلّتپذيران

نهضتهاى برگرفته از انقلاب امام حسين بن على(عليهما السلام)فصل سيزدهم

دشمنى خاندان هاشم با بنىاميه، دينى بوده نه قبيلهاى

كشمكش هاشم و اميّه

انگيزههاى انقلاب حسينى

نامه حسين بن على(عليهما السلام) به اشراف بصره

1 خيزش همگانى مردم مدينه(قيام حَرِّه)

2 خيزش مردم مكه

3 خيزش توّابين در كوفه

نامهنگارى با شيعيان مناطق ديگر عراق

خطابه سليمان در ميان جمع پنجهزار نفرى

4 انقلاب مختار

مختار كيست؟

كيفيت قتل مختار

5 انقلاب عبدالرحمن بن محمد بن اشعث

انقلاب زيد دنباله انقلاب حسين بن على(عليهما السلام)فصل چهاردهم

آمادگى براى شهادت

فراگير بودن نهضت

توطئه براى شكست نهضت

كوفه در آستانه انقلاب

رهبران قيامهاى زيديهفصل پانزدهم

پيشوايان علمى زيديه فصل شانزدهم

1 احمد بن عيسى بن زيد (157ـ247)

2 القاسم الرسّى

3 يحيى بن الحسين بن القاسم الرّسّى(245ـ 298)

4 الناصر للحق ابومحمد الحسن بن على (اطروش)

5 الامام المرتضى، ابوالقاسم محمد بن يحيى (278ـ 313)

6 الناصر لدين الله احمد بن يحيى بن الحسين(عليه السلام)

7 امام مؤيد ابوالحسين احمد بن حسين بن هارون(333ـ411)

8 الحاكم الجشمى (413ـ494)

9 نشوان بن سعيد حميرى ( ـ 573)

10 المنصور بالله عبدالله بن حمزة بن سليمان (561ـ614)

11 المؤيّد بالله يحيى بن حمزة بن على (669ـ749)

12 احمد بن يحيى المرتضى (764ـ 840)

13 المنصور بالله قاسم بن محمد على (967ـ1029)

شخصيتهاى زيدى با گرايشهاى ويژه فصل هفدهم

1 ابن الوزير

2 ابن الامير صنعانى(1099ـ1186هـ)

3 شوكانى (1172ـ1250)

فرق زيديه در كتب تاريخ عقايد فصل هجدهم

عقايد زيديه فصل نوزدهم

1 توحيد

2 آيات صفات خبرى

3 خدا غنّى و بىنياز است

4 خدا، با ديدگان ديده نمىشود

5 خدا واحد و يگانه است

6 خدا عادل و حكيم است

7 افعال عباد، از آن خود آنهاست

8 عذاب، نتيجه گناه است

9 تقدير خداوند بر حق تعلق مىگيرد

10 تكليف فرع قدرت است

11 اراده بر قبيح تعلق نمىگيرد

12 كارهايى كه مفسده دارد، از خدا صادر نمىشود

13 باب نبوّت

14 باب قرآن

15 باب امامت

16 امامت حسنين(عليهما السلام)

17 امر به معروف و نهى از منكر

18 وعد و وعيد

19 مرتكبين كبائر

20 مؤمن كيست؟

21 كافر كيست؟

22 فاسق كيست؟

23 تفاوت فعل خدا با فعل بندگان

24 اعتقاد به موت و فنا

25 شفاعت

حلقات مناظره ميان اماميه و زيديه فصل بيستم

مايههاى تقريب ميان اماميه و زيديه فصل بيستويكم

1 همكارى تنگاتنگ ميان دو فرقه

2 نشر ميراث فرهنگى زيديه

حكومت اسلامى از ديدگاه زيديه فصل بيستودوّم

جنگ ميان اسماعيليه و زيديه

همكارى ميان زيديه و معتزله

طبقات رجال زيدى

پيشگفتار

ويژگيهاى مذهب اسماعيلى

1ـ انتساب به خاندان نبوّت

2ـ تأويل ظواهر

3ـ آميختن مذهب به مسائل فلسفى

4ـ سازمان زير زمينى

5ـ تقدّس بخشيدن به امامان و داعيان خود

6ـ تربيت فداييان

7ـ پنهانكارى و رازدارى

8ـ امامان پنهان

مذهب در فرآيند تكامل

فصل نخست اسماعيليه در كتابهاى ملل و نحل

فصل دوم جنبشهاى باطنى در عصر امام صادق(عليه السلام)

فصل سوّم امامان اسماعيليه

شرح حال امامان مورد اتفاق همه فرق (امامان مستور و پنهان)

امام نخست ـ اسماعيل بن جعفر صادق(عليه السلام) (110-145)

امام دوّم ـ محمد بن اسماعيل (132-193)

امام سوم ـ عبدالله بن محمد بن اسماعيل (179-212)

امام چهارم ـ احمد بن عبدالله (198-265)

امام پنجم ـ حسين بن احمد (219-289)

فصل چهارم امامان ظاهر و آشكار

امام ششـم ـ عبيدالله مهدى (260-322)

امام هفتم ـ قائم بامرالله (280-334)

امام هشتم ـ المنصوربالله (303-346)

امام نهـم ـ معزلدين الله (319-365)

پايهگذار دولت فاطمى مصر

امام دهـم ـ العزيز بالله (344-386)

امام يازدهم ـ الحاكم بامرالله (375-411)

انشعاب در اسماعيليه(دروزيّه)

امام دوازدهم ـ الظاهر لاعزاز دينالله (395-427)

امام سيزدهم ـ المستنصر بالله 420-487

انشعاب در اسماعيليه (مستعليه نزاريه)

فصل پنجم امامان مستعليه

1 مستعلى بالله (469-495هـ)

2 آمر باحكامالله

3 الحافظ لدينالله (467-544)

4 الظافربأمرالله (527-549)

5 الفائز بصرالله (544-555)

6 العاضدلدين الله (546-567)

انشعاب در مستعليه (سليمانيه و داووديه)

فصل ششم امامان نزاريه (مؤمنيه و قاسميه)

1 المصطفى بالله نزار بن معدالمستنصر (437-490)

2 على بن نزار (الهادى) (470-530)

3 محمد بن على (مهتدى) (500-552)

4 حسن بن محمد بن على بن نزار (القاهر بقوة الله)(220-557)

5 حسنعلى بن حسن (قاهربالله) (539-561)

6 اعلى محمّد فرزند حسن على (553-607)

7 جلالالدين حسن بن اعلى محمد (582-618)

8 علاءالدين محمد بن حسن (608-653)

9 ركنالدين خورشاه فرزند علاءالدين(629-654)

فصل هفتم خاندان آغاخان (نزاريه فاسميه)

1 حسن على شاه (1219-1298)

2 علىشاه (1246-1320هـ ق)

3 سلطان محمدشاه آغاخان سوم (1294-1377هـ ق)

4 كريم خان چهارم (1358-000)

فصل هشتم عقائد و اصول پنجگانه اسماعيليه

خدا فاقد ماهيت است

نفى تسميه از خداوند

نفى صفات

صادر اول مجمع كمالات است

انسان مختار است

قضا و قدر بمعنى سلب اختيار نيست

رسالت عامّه و خاصه

طهارت ولادت انبيا

صفات پيامبران

رسول ناطق

معجزات پيامبران

رسول خاتم برترين پيامبر

شريعت او موافق با حكمت است

شريعت، داراى ظاهر و باطن است

مقام اول امامت مطلق (عام)

اصطلاحات و مراتب امامت نزد اسماعيليه

1 امام مقيم

2 امام اساس

3 امام متمّ

4 امام مستقرّ

5 امام مستودع

6 امام مستور

مقام دوم امامت خاصّه

1 صاحب الوصية، در هر دور، بهترين مردم پس از پيامبر است

2 امامت در خاندان پيامر(صلى الله عليه وآله)

3 امامت، ميراث نبوت و وصايت

4 پايان وصايت پس درگذشت وصى

5 امامت در جهان پايدار است نه نبوت و وصايت

6 امام، از زمين دور نمىشود

7 وصيّت پس از پيامبر

8 بازماندن على از خلافت

9 نادرستى امامت افراد ناشايسته

10 نادرستى انتخاب در امامت

11 كودتاچيان بر امت، طاغوت هستند

12 زمين، خالى از حجت خدا نمىماند

13 ممنوعيت سخن گفتن ناآگاهان

14 قرآن با چيزى جز مانند خودش نسخ نمىشود

15 قياس و استحسان درست نيست

معاد، روحانى است نه جسمانى

فرشتگان

فصل نهم سلسله امامت اسماعيلى

تأويلات اسماعيلى

نظريه مَثَل و ممثول

عقول عشره

نطقاء سبعه و امثال آنها

انوار خمسه و مثلهاى آنها

تأويلات فقهى اسماعيليه

كتاب الولايه پايه نخست

طهارت پايه دوم

بزرگان انديشه اسماعيلى

1 ابوحاتم رازى (260-3220)

2 محمد بن احمد نسفى (=000ـ331)

3 ابو يعقوب سجستانى (271ـ بعد از 360)

4 ابو حنيفه نعمان (3634)

آيا «نعمان» اسماعيلى بود يا اثنا عشرى؟

5 احمد بن حميدالدين بن عبدالله كرمانى (352-411 به بعد)

6 المؤيّد فىالدين (حدود 390-470هـ)

7 ناصر و خسرو (394-481هـ)

8 محمد بن على بن حسن صورى (قرن پنجم)

9 ابراهيم بن حسين حامدى درگذشته به سال 557

10 على بن محمد الوليد (522-612هـ)

سازمان زير زمينى اسماعيليان

سازمان سرّى نزاريان

فصل يازدهم قرامطه

ويژگيهاى قرامطه

انشعابات درونى قرامطه

انشعابات در قرامطه

پايان كار قرامطه

عقايد مهم قرامطه

3 تأويل

فصل دوازدهم فرقه دروز (درزيان)

عقايد دروز

شخصيتهاى علمى دروز در تاريخ

فصل سيزدهم فطحيه

مشاهير فطحيه

فصل چهاردهم واقفيه

علل پيدايش واقفيه

تقيّه شديد

طمع ورزى در اموال امامت

فصل پانزدهم نصيريه

نصيريه در كتابهاى فرق و مذاهب

«محمد بن نصير» شخصيتى غير قابل اعتماد

علويان و تهمت نصيرىگرى

مهمترين عقايد علويان

اتهامات گوناگون به علويان

طريقت جنبلانى

مظلوميت و سركوب علويان

علما و مؤلفان علوى

قبايل علوى و پراكندگى آنان

كتاب نامه

فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٤٤١ - «محمد بن نصير» شخصيتى غير قابل اعتماد

اين ميان چند مرتبه بركنار و حتى زندانى شد، در ميان سالهاى ٢٩٦ تا ٢٩٩ و در سال ٣٠٤ و سپس از ٣١١ تا ٣١٣، وزير بود، و او را متهم كردند كه با اعراب باديه نشين كه به بغداد حمله و آن را غارت كردند، همدست بوده است، همچنين او را به ارتداد و بى دينى متهم كردند و اموال او را مصادره نمودند. اين حادثه در زمان خلافت «المقتدر بالله» عباسى روى داد.

٢ـ ابوالفتح فضل بن جعفر بن محمد بن فرات، وزير الراضى بالله عباسى

٣ـ ابواحمد محسن وزير، وزير ابى الحسن (نفر اول)

٤ـ جعفر بن محمد برادر وزير على بن محمد (نفر اول).[١]

محمد بن نصير شخصيتى غير قابل اعتماد

درباره محمد بن نصير نيز كلمات بزرگان دچار تشتّت و ناسازگارى است، و شخصيت او بسيار پيچيده و مبهم است. گاهى او را يكى از دانشمندان برجسته بصره ولى از نظر روايتى ضعيف شمرده اند.[٢]

گاهى او را از ياران امام جواد دانسته اند.[٣]

گاهى او را از ياران امام عسگرى و از غلات شمرده اند.[٤]

و گاهى هم او را فهرى و بصرى دانسته اند، در حالى كه اين دو با هم سازگار نيست.[٥]

[١] . صابى، كتاب الوزراء، ص ٢٤٧ .
[٢] . مامقانى، عبدالله، تنقيح المقال، ج٣، ص ١٩٥ .
[٣] . طوسى، الرجال، ياران امام جواد(عليه السلام)، شماره هاى ١٠ و ٢٦ .
[٤] . طوسى، الرجال، ياران امام عسكرى(عليه السلام)، شماره ٢٠ .
[٥] . كشى، محمدبن عمر، رجال كشّى، شماره ٣٨٣ .