دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٥٥٤١
| پلونه جلد: ١٣ شماره مقاله:٥٥٤١ |
پِلِوْنه (بلغاری: پلون١)، استان و شهری به
همین نام در شمال بلغارستان.
استان پلونه: این استان به مرکزیت شهر پلونه با ١٣٥‘٣٣٦ تن جمعیت(١٣٨٣ش/٢٠٠٥م) و
١٨٤‘٤ کم ٢ مساحت، حدود ٩/٣٪ وسعت بلغارستان را دربرمیگیرد. استان پلونه در میان
رودخانههای اوسوم در شرق، ایسکار در غرب، دانوب در شمال، و رشته کوههای بالکان در
جنوب احاطه شده، و از آبوهوای معتدل قارهای برخوردار است(«اطلاعات...٢»؛
«فرهنگ...٣»).
پلونه از نظر منابع طبیعی یکی از مناطق غنی بلغارستان به شمار میرود. خاک نسوز،
مواد اولیۀ تولید سیمان، نفتخام و گاز از مهمترین معادن این منطقه است. صنایع
شرابسازی، نساجی، فلزی و تولید سیمان از عمدهترین تولیدات صنعتی این منطقه است.
دامداری و کشاورزی از دیگر فعالیتهای اقتصادی پلونه به شمار میرود(انکارتا٤؛
«اطلاعات»؛ اطلاعاتی...، ١٨؛ وینستن، ٥٤؛ رایالز، ١٠٣).
شهر پلونه: این شهر که مرکز استان پلونه است، با ٥٤٢‘١٣٢ تن جمعیت(١٣٨٣ش/٢٠٠٥م) در
حدود ١٧٠کیلومتری شمال غربی صوفیه ـ پایتخت بلغارستان ـ قرار دارد(«پلون٥»). شهر
پلونه در درهای عمیق واقع است و ٣ طرف آن را بلندیها، گردنهها و پرتگاههای سنگی،
و سمت دیگر آن را تپۀ مرتفعی پوشیده از باغهای میوه فرا گرفته است(باربر، ١٧٠).
پیشینۀ تاریخی: پیشینۀ تاریخی این شهر به سدۀ ٥م بازمیگردد. پلونه جانشین شهر رومی
اِستورگوسیا شد که در سالهای ٤٤١-٤٤٨م توسط هونها ویران شده بود. در ٦٦٤ق/١٢٦٦م در
لشکرکشی استفان، پادشاه مجارها به بلغارستان این شهر به تصرف مجارها درآمد و در
١٢٧٠م نام پلونه برآن نهاده شد(EI٢, VIII/٣١٧؛ بریتانیکا، IX/٥١٩). پلونه در روزگار
سلطان مراد اول(حک ٧٦١-٧٩٢ق/١٣٦٠-١٣٩٠م)توسط میخائیلبیک فتح شد(اولیا چلبی،
٦/١٦٤).
اولیا چلبی که در سدۀ ١١ق/١٧م از این شهر دیدار کرده است، به قلعۀ ویران آن اشاره
دارد که حاکی از جنگهایی است که بر سر تصرف آن روی داده است. بنابه روایت او پلونه
در آن زمان دارای دوهزارخانه و یک مدرسۀ علوم دینی بوده است که هر روزه طلاب در آن
به فراگیری دانش میپرداختند. همچنین این شهر دارای ٧ مدرسه برای کودکان، ٦ تکیه، ٦
کاروانسرا و شماری حمام و یک دارالاطعام بوده که در آن از بام تا شام از آیندگان و
روندگان پذیرایی میشده است(٦/١٦٤-١٦٥).
در اواخر سدۀ ١١ق به هنگام عبور نیروهای تاتارهای کریمه به رهبری خانسلیمگرای از
نواحی شمالی بلغارستان، پلونه آسیب فراوان دید(EI٢, VIII/٣١٨). بنابه گزارشهای به
جای مانده از دورۀ عثمانیان سهچهارم جمعیت شهر را مسلمانان تشکیل میدادند، اما در
سدۀ ١٣ق/١٩م جمعیت مسیحیان افزایش یافت، چنانکه در پایان حاکمیت عثمانیان شمار
مسیحیان شهر از مسلمانان بیشتر بود(همانجا). در همان سده حیات فرهنگی پلونه رونق
یافت و در ١٢٤٠ق/١٨٢٥م مدرسهای به سبک امروزی و در ١٢٥٦ق/١٨٤٠م اولین مدرسۀ
دخترانۀ بلغارستان در این شهر دایر شد(«شهر...٦»).
در جنگ عثمانی ـ روسیه(١٢٩٤-١٢٩٥ق/١٨٧٧-١٨٧٨م)که روسیه به قلمرو عثمانیان در بالکان
حمله کرد، با آنکه شهر فاقد استحکامات دفاعی بود، نیروهای مدافع شهر به فرماندهی
غازی عثمانپاشا به مدت ٥ ماه در برابر سپاهیان متحد روسیه و رومانی سرسختانه
ایستادگی کردند. اگرچه در نهایت این جنگ به شکست عثمانیان منجر شد، اما بیش از ٤٠
هزار تن از نیروهای مهاجمان کشته شدند. پلونه بر اثر این هجوم نیمه ویران شد و
اهالی ترک آن از شهر گریختند و پس از برقراری آرامش تنها یک سوم از آنها به شهر
بازگشتند و جای خالی ترکان را بلغارهای مقیم دهکدههای پیرامون پرکردند(سامی،
٢/١٥٣٣؛ EI٢, VIII/٣١٩؛ لاموش، ٣٣٢؛ باربر، ١٦٩).
مآخذ: اطلاعاتی دربارۀ کشور جمهوری مردم بلغارستان، وزارت امورخارجه، تهران، ١٣٥٢ش؛
اولیا چلبی، سیاحتنامه، به کوشش احمد جودت، استانبول، ١٣١٨ق؛ باربر، نوئل،
فرمانروایان شاخ زرین، ترجمۀ عبدالرضا هوشنگ مهدوی، تهران، ١٣٦٤ش؛ سامی، شمسالدین،
قاموس الاعلام، استانبول، ١٣٠٦ق؛ لاموش، لئون، تاریخ ترکیه، ترجمۀ سعید نفیسی،
تهران، ١٣١٦ش؛ نیز:
Britannica, micropaedia, ١٩٨٩; EI٢; Encarta Refrence Library, ٢٠٠٤; »General
Info«, Economic Review of the Pleven Region,
www.bia-bg.com/bia/regional/pl-economic.htm; »Pleven«, Wiki-pedia, en.
Wikipedia.org/wiki/pleven; ; Ryalls, A., Bulgaria for Tourists, Kenneth Mason;
»Town of Pleven«, Bgglobe, www.bgglobe.net/index.php? ١=١&mi=١&S=-٨٩١; Winston,
V. H., »The Lands«, Bulgaria, ed. L.A.D., Dellin, New York, ١٩٥٧; The World
Gazetteer, www.world-gazetteer.com.
پرویز امین
١. Pleven ٢. »General…« ٣. The World… ٤. Encarta… ٥. »Pleven« ٦. »Town…«