بَهْرامْ سَقّایِ بُخاری، شاه بیات بردوانی جغتایی ماوراءالنهری(د٩٧٠ق/١٥٦٣م)، از عارفان و شاعران بزرگ. وی ترک‌نژاد و از قبیلۀ بیات بود(ابوالفضل، ١/١٧٥) و نسبش به ترکان جغتایی می‌رسید(اکرام، ٥٠٤؛ قدوسی، ٩٧).
بهرام سقا از مریدان شیخ محمد خبوشانی بود(گوپاموی، ٣٣٨) و پیش از تحول روحی و یافتن حالت جذبه و روی آوردن به پیشۀ سقایی، مقام و منصبی در سپاه جلال‌الدین محمد اکبرشاه(حک‌: ٩٦٣-١٠١٤ق/١٥٥٦-١٦٠٥م) داشت (قدوسی، ٩٧-٩٨؛ رضوی، II/٤٧٤). بهرام سقا در ٩٦٧ق به لاهور و سپس به دهلی رفت و در مزار خواجه نظام‌الدین اولیا(د ٧٢٥ق/١٣٢٥م) اقامت گزید. وی در این شهر سقایی می‌کرد، درمجالس سماع حضور می‌یافت و در حالتِ وجد و جذبه شعر نیز می‌سرود(بدائونی، ٣/٢٤٣-٢٤٤؛ رضوی، همانجا). او پس از یک سال با برادر کوچک خود، بایزید بیات(ه‌ م)، به اکبرآباد(آگره) رفت و در آنجا سقاخانه‌ای بنا نهاد؛ اکبرشاه نیز گاه به سقاخانۀ وی می‌آمد و به اشعار او گوش می‌داد(رضوی، همانجا؛ بایزید، ٢٤٢). بهرام در اکبرآباد متهم به «رفض» شد و به همین سبب، دلسرد گشت و اکبرآباد را ترک کرد(قدوسی، ٩٩-١٠٠).
برخی از منابع محل وفات و دفن بهرام را سراندیب(احمد، ٢/٥٠٩)، و برخی دیگر بردوان می‌دانند(قدوسی، ١٠٤). آرامگاه او زیارتگاه مردمان است(نفیسی، ٢/٨٢٢؛ رضوی، II/٤٧٤-٤٧٥ ؛ نیز نک‌: احمدعلی، ٢/٨٥٤؛ گلچین، ٢/٨٢٧).
بهرام سقا به زبانهای فارسی، ترکی و اردوشعر می‌سرود(جمیل، ١/٥٩). دیوان فارسی شاه قاسم انوار و دیوان ترکی شاه نسیمی را تتبع کرده(بایزید، ٥٥)، و اشعار بسیاری از خود باقی گذاشت(بدائونی، ٣/٢٤٤). اشعار فارسی وی در قالب غزل و مثنوی است. بیش از ٣٠ هزار بیت غزل عارفانه به سبک غزلیات مولانا جلال‌الدین و قاسم‌انوار(د ٨٣٧ق/١٤٣٤م) سروده، و تخلص وی سقا بوده است(نفیسی، همانجا). غیر از دیوان غزلیات، مثنویهای کوتاه مانند مثنوی در حلواگیری(حلواسازی)، مثنوی در آداب خیمه‌دوزی که به گفتۀ وی، ترجمۀ رسالۀ امام جعفر صادق(ع) است، مغنی نامه و... از وی برجا مانده است. نسخه‌های خطی آثار وی در کتابخانه‌های متعدد پاکستان و هند نگهداری می‌شود(منزوی، ٧/٧٢٣).
مآخذ: ابوالفضل علامی، آیین اکبری، لکهنو، ١٨٦٩م؛ احمد، نظام‌الدین، طبقات اکبری، کلکته، ١٩٣٥م؛ احمدعلی هاشمی سندیلوی، مخزن الغرائب، به کوشش محمدباقر، لاهور، ١٩٧٠م؛ اکرام، محمد، رودکوثر، لاهور، ١٩٨٦م؛ بایزید بیات، تذکرۀ همایون و اکبر، به کوشش محمدهدایت حسین، کلکته، ١٣٦٠ق/١٩٤١م؛ بدائونی، عبدالقادر، منتخب‌التواریخ، به کوشش احمدعلی صاحب، کلکته، ١٨٢٩م؛ جمیل جالبی، محمدجمیل، تاریخ ادب اردو، لاهور، ١٩٧٥م؛ قدوسی، اعجازالحق، تذکرۀ صوفیایی بنگال، لاهور، ١٩٦٥م؛ گلچین معانی، احمد، تاریخ تذکره‌های فارسی، تهران، ١٣٥٠ش؛ گویاموی، محمدقدرت‌الله، نتائج‌الافکار، بمبئی، ١٣٣٦ش؛ منزوی، خطی مشترک؛ نفیسی، سعید، تاریخ نظم و نثر در ایران و در زبان فارسی، تهران، ١٣٤٤ش؛ نیز:
Rizvi, A. A., A History of Sufism in India, New Delhi, ١٩٨٣.
محمدناصر