دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٥٥١٩
| پریلپ جلد: ١٣ شماره مقاله:٥٥١٩ |
پِریلِپ (به ترکی: پرلپه)، شهر و استانی در جمهوری مقدونیه.
استان پریلپ با ٨٢٤‘١ کم ٢ مساحت و ٤٦٤‘٩٤ تن جمعیت(١٣٨٣ش/٢٠٠٥م) در نواحی مرکزی
مقدونیه واقع است و مرکز آن شهر تاریخی پریلپ است(«فرهنگ...١»؛ نیز نک: اطلس...).
شهر پریلپ در°٤١و´٢٠ عرض شمالی و°٢١و´٣٣ طول شرقی در شمال دشت حاصلخیز پلاگونیا در
دامنههای رشته کوه بابونا واقع است. این شهر نام خود را از قلعهای کوهستانی به
همین نام، به معنی «مستقر برکوه»، گرفته است(«اطلس...٢»، ١٤٠، فهرست؛ «پریلپ»،
«مقدونیه...٣»؛ EI٢, VIII/٣١٠). پریلپ با ٨١٥‘٧٣ تن جمعیت (١٣٨٣ش/٢٠٠٥م) سومین شهر
بزرگ مقدونیه است(«فرهنگ»؛ «پریلپ»، «اتاق...٤») و از مراکز بازرگانی و کشاورزی این
کشور به شمار میرود. تولید تنباکو و صنایع جانبی آن عمدهترین فعالیت اقتصادی در
این شهر است و محصول تنباکوی آن یکی از بهترین انواع تنباکو به شمار میرود و
بسیاری از کارخانههای سیگارسازی جهان در تولید محصولات خود از آن استفاده میکنند.
نساجی و شرابسازی از دیگر صنایع پریلپ است(کلمبیا٥؛ «پریلپ»، «اتاق»؛ افشار، ٦٤).
پیشینۀ تاریخی: یافتههای باستانشناسی، دیرینگی منطقۀ پریلپ را به سدههای پایانی
پیش از میلاد میرساند. همچنین این یافتهها حکایت از چیرگی رومیان و سپس بیزانسیها
بر این منطقه دارد. با این وجود، برای نخستینبار از این شهر در فرامین باسیلیوس
دوم، امپراتور بیزانس در ٤٠٥ق/١٠١٤م یاد شده است. پریلپ تا اوایل سدۀ ٧ق/١٣م، در
قلمرو امپراتوری بیزانس باقی بود و پس از آن بر قلمرو پادشاهی دوم بلغار افزوده شد.
سپس در قلمرو ووکاشین٦ که در ٧٦٧ق/١٣٦٦م در پریلپ برتخت نشست و خود را شاه خوانده
بود، درآمد(نک: «پریلپ»، «مقدونیه»؛ EI٢، همانجا). اما دیری نپایید که ووکاشین در
١٣٧١م در جنگی که بر ضد عثمانیها ترتیب داده بود، شکست خورد و به هنگام فرار کشته
شد و پس از او پسرش مارکو کرالیهویچ٧ برجای او نشست. او پریلپ را مرکز حکومت خود
قرار داد و قلعۀ آن را بازسازی کرد که از آن پس به نام مارکووی کولی(قلعۀ مارکو)
خوانده شد(اوزون چارشیلی، I/١٩٩؛ «پریلپ»، «مقدونیه»).
در ٧٨٤ق/١٣٨٢م، به روزگار سلطان مراد اول(حک ٧٦١-٧٩٢ق)، پریلپ توسط تیمورتاش پاشا
به تصرف عثمانیان درآمد(حاجیخلیفه، ١٣٨؛ اولیاچلبی، ٥/٥٧١؛ اوزون چارشیلی، I/١٧٥)
و مارکو تا ٧٩٧ق/١٣٩٥م به عنوان پادشاه تحتالحمایۀ عثمانیان بر منطقۀ پریلپ حکومت
کرد. در دورۀ سلطان محمدفاتح(حک ٨٥٥-٨٦٦ق) گروههای بزرگی از ترکان مسلمان که بیشتر
صنعتگر بودند، در دو کیلومتری پایینتر از شهر قدیمی، اسکان داده شدند. قدیمیترین
مسجد شهر که بنا بر کتیبۀ سردر آن در ٨٨١ق ساخته شده است، به همین دوره باز
میگردد(EI٢، همانجا).
اولیا چلبی که در سدۀ ١١ق/١٧م از این شهر دیدار کرده، آن را شهری میانهحال با
قلعهای استوار، ١٠ محله و هزار خانۀ کاهگلی با باغچههای بزرگ وصف کرده است. بنا
به گزارش او، هریک از محلههای شهر دارای مسجدی بوده است که از میان آنها مسجد
آلایبیک در بازار و نیز مسجد ارسلانپاشا از همه معروفتر بودهاند. افزون بر آن،
شهر دارای مدرسه، تکیه، مکتب، خان(کاروانسرا) و حمامی بزرگ و نیز ٢٠٠باب دکان
بوده است و اهالی شهر بیشتر به کار ساخت اسباببازی و چاقو اشتغال داشتهاند و به
سبب وجود شکارگاههای خوب در کوههای مجاور شهر، مردم آن به شکار علاقۀ بسیاری
داشتهاند. بنابر روایت اولیا چلبی در روزگار او بیشتر ساکنان پریلپ را صربها و
بلغارها تشکیل میدادند و بسیاری از آنها به زبان بلغاری گفتوگو
میکردند(٥/٥٧١-٥٧٢).
در سدههای بعد با مهاجرت ترکان به این شهر، بافت جمعیتی شهر کاملاً دگرگون شد. بنا
به گزارش سامی در اواخر سدۀ ١٣ق/١٩م بیشتر جمعیت ٣٧٨‘١٨ تنی پریلپ را مسلمانان
ترکیزبان تشکیل میدادهاند. توصیفات سامی از این شهر که به روزگار او دارای ١٠
مسجد، ٣ تکیه، ٥ مدرسۀ علوم دینی، دو حمام، یک مدرسۀ متوسطه(رشدیه)، یک مدرسه
ابتدایی، ٧ مدرسۀ اسلامی، ٦مدرسۀ ابتدایی برای مسیحیان، دو کلیسا و بازار مکارهای
پررونق بوده است(٢/١٥٠٠)، نشان از آبادانی پریلپ در اواخر دورۀ حضور ترکان بر آنجا
دارد.
پریلپ در ١٣٣٠ق/١٩١٢م به هنگام نخستین جنگ بالکان به تصرف صربها درآمد(EI٢,
VIII/٣١٢)و از آن جزئی از صربستان شد و پس از جنگ جهانی اول با شکلگیری پادشاهی
یوگسلاوی در شمار شهرهای آن کشور درآمد. پس از جنگ جهانی دوم و تأسیس جمهوری فدرال
یوگسلاوی در قلمرو جمهوری مقدونیه از جمهوریهای ششگانۀ فدارسیون یوگسلاوی به شمار
آمد و در ١٣٧١ش/١٩٩٢م با فروپاشی فدراسیون یوگسلاوی و استقلال جمهوری مقدونیه این
شهر در زمرۀ شهرهای این کشور نوبنیان قرار گرفت. از آثار دیدنی برجای مانده در این
شهر میتوان به بقایای قلعۀ سنگی مارکووی کولی، صومعههایی از روزگار بیزانسیها،
مسجد قدیمی شهر، برج ساعت در بازار آن و دیوار کاروانسرای شهر که از آثار دورۀ
عثمانیان بهشمار میرود، یاد کرد(«پریلپ»، «مقدونیه»).
مآخذ: اطلس راهنمای کشورهای جهان، دفتر چهارم کشورهای اروپا، سازمان جغرافیایی
وزرات دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، تهران، ١٣٧٩ش؛ افشار، مسعود، مقدونیه، تهران،
١٣٧٧ش؛ اولیاچلبی، سیاحتنامه، به کوشش احمد جودت، استانبول، ١٣١٥ق؛ حاجیخلیفه،
تقویم التواریخ(ترجمه)، به کوشش هاشم محدث، تهران، ١٣٧٦ش؛ سامی، شمسالدین،
قاموسالاعلام، استانبول، ١٤٠٦ق؛ نیز:
Britannica Atlas, Chicago, ١٩٩٦; The Columbia Encyclopedia, ٢٠٠١; EI٢; »Prilep«,
Economic Chamber of Macednia, www.mchamber.org.mk/www١/prilep.htm; »prilep«,
Macedonia, faq. Macedonia.org/travel/cities/ prilep.html; UzunçarŞılı, İ. H.,
Osmanlı tarihi, Ankara, ١٩٧٢; The World Gazetteer, www.world-gazetteer.com.
وهاب ولی
١. The World… ٢. Britannica… ٣. »Prilep«, Macedonia. ٤. »Prilep«, Economic… ٥.
The Columbia… ٦. Vukašin ٧. Marko Kiraliyevic