بَهْراء، شاخه‌ای از قبیلۀ قُضاعه، از اعراب قحطانی یمن منسوب به بهراءبن عمروبن ‌الحاف بن قضاعه. بهراء را از قبیلۀ جذام نیز شمرده‌اند(EI٢). صفت نسبی آن را به صورتهای بهراوی، بهرانی و بهرایی آورده‌اند(اکوع، ١٨٨؛ سمعانی، ٢/٣٧٣؛ قلقشندی، نهایة...، ١٧٢).
این قبیله پس از مهاجرت از مسکن اصلی خود در یمن(علی، ٤/٤٢٠)، به سوی شمال فرات و اقامت در حمص، در حدود سال ٥٨٠م مسیحی شدند(EI٢). با این همه، شواهدی در دست است که قبیلۀ بهراء بار دیگر به سوی سرزمین پدری خویش بازگشتند و گروهی از آنان در یمن ساکن شدند، چنان که در ٩ق/٦٣٠م هیئتی از آنان از یمن نزد پیامبر(ص) رفتند. برخی نیز از پراکندگی آنان در سراسر شبه جزیره و از جمله در یمن یاد کرده‌اند(زیدان، ١٠/٢٣٦).
زیستگاههای قبیلۀ بهراء در شمال منازل «بَلیّ»، و از ینبع تا عقبه پراکنده بود؛ سپس بسیاری از آنان در مجاورت دریای سرخ، میان مصرعلیا و حبشه پراکنده شدند و بر سرزمین نوبه سلطه یافتند و همواره با حبشیان در معارضه بودند(مقریزی، ١٣٢). از دیگر زیستگاههای بهراء می‌توان قسمت علیای سرزمین شام میان حلب و حماء را نام برد(جبوری، ٤٢). به گزارش یعقوبی نیز بیشتر ساکنان حماء را اهالی بهراء و تنوخ تشکیل می‌دادند(ص ٣٢٤؛ نیز نک‌: ابن عدیم، ١٥٠). از قصیده‌ای از اخنس تغلبی برمی‌آید که اینان در ناحیۀ رصافۀ حمص نیز ساکن بوده‌اند(نک‌: مفضل ضبی، ٢٠٦). جنوب و شرق فلسطین نیز در آغاز فتوحات اسلامی زیستگاه قبیلۀ بهراء بوده است(عاقل، ٢٩٥؛ دباغ، ١(١)/٧١٥؛ قطب، ٤١٨).
بهراء یکی از قبایل عرب هم پیمان ایرانیان در جنگ ذی‌قار بود(مسعودی، ٢٠٨؛ علی، ٤/٥٠١). در جنگ موته در ٨ق بهراء به همراه بعضی از طوایف عرب به لشکر هراکلیوس امپراتور بیزانس پیوستند و با مسلمانان جنگیدند(ابن اسحاق، سیرة...، ٣/٨٣١؛ واقدی، ٢/٧٦٠؛ ابن سعد، ٢/١٢٩؛ طبری، ٣/٣٧).
چنان‌که گذشت، در ٩ق ـ عام‌الوفود ـ بهراء هیئتی ١٣ نفری از یمن نزد پیامبر(ص) فرستاد. آنان اسلام آوردند و پس از آموختن فرایض دینی به یمن بازگشتند(ابن سعد، ١/٣٣١؛ طبری، ٣/١٢٢). با توجه به اینک مقدادبن اسود، یکی از یاران بزرگ پیامبر(ص)، از همین قبیله بود(ابن خلدون، ٢/٢٩٦؛ قلقشندی، صبح...، ١/٣٦٩)، به نظر می‌رسد که بعضی از افراد این قبیله پیش از این تاریخ به اسلام گرویده، و در مهاجرت به حبشه نیز شرکت داشته‌اند(ابن هشام، ١/٣٤٨؛ ابن‌اسحاق، السیر...، ٢٢٥). اگرچه غالب آنان نه تنها به سبب نزدیکی با رومیان دعوت پیامبر اکرم را نپذیرفتند، بلکه رفتار خصمانه‌ای نیز پیش گرفتند(عاقل، ٢٦٢)؛ چنان‌که در ١٢ق ساکنان دومةالجندل را برضد خالدبن ولید یاری دادند و در ١٣ق برضد مسلمانان با رومیان هم‌پیمان گشتند(طبری، ٣/٣٧٨، ٣٨٩؛ EI٢) و تا فتح شام که اسلام آوردند، همچنان به دشمنی خویش با مسلمانان ادامه دادند(همانجا).
قبیلۀ بهراء به سبب دلیری و خشونت در جنگ، مانند ٣ قبیلۀ دیگر(شیبان، تغلب و اِیاد)، «رَضَفات العرب» نامیده می‌شدند(علی، ٤/٣٣٤). بنوهِنب، بنوقاس، بنوشبیب، قاسط، عبده، مطرود و دهر از جمله تیره‌های قبیلۀ بهراء به شمار می‌روند(ابن حزم، ٤٧٨؛ علی، ٤/٤٢٣).
مآخذ: ابن اسحاق، محمد، سیرةالنبی(ص)، به کوشش محمد محیی‌الدین عبدالحمید، قاهره، ١٩٧١م؛ همو، السیر و المغازی، به کوشش سهیل زکار، بیروت، ١٩٧٨؛ ابن حزم، علی، جمهرة انساب العرب، بیروت، ١٩٨٣م؛ ابن‌خلدون، العبر، به کوشش خلیل شحاده و سهیل زکار، بیروت، ١٩٨١م؛ ابن سعد، الطبقات‌الکبرى، بیروت، دارصادر؛ ابن عدیم، عمر، بغیةالطلب، به کوشش سهیل زکار، دمشق، ١٩٨٨م؛ ابن هشام، عبدالملک، السیرةالنبویة، به کوشش مصطفى سقا، قاهره، ١٩٣٦م؛ اکوع، محمد، حاشیه بر الاکلیل همدانی، قاهره، ١٣٨٣ق؛ جبوری، یحیى، الجاهلیة، بغدادی، ١٩٦٨م؛ دباغ، مصطفى مراد، بلادنا فلسطین، بیروت، ١٣٩٣ق/١٩٧٣م؛ زیدان، جرجی، المؤلفات الکاملة، بیروت، ١٩٨٢م؛ سمعانی، عبدالکریم، الانساب، حیدرآباد دکن، ١٩٦٣م؛ طبری، تاریخ؛ عاقل، نبیه، «فلسطین من الفتح العربی السلامی الى اواسط القرن الرابع الهجری»، موسوعۀخاص، ج٢؛ علی، جواد، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، بیروت، ١٩٧٠م؛ قطب، اسحاق یعقوب، «الترکیب الاجتماعی للشعب الفلسطینی»، موسوعۀ خاص، ج١؛ قلقشندی، احمد، صبح الاعشى، به کوشش محمدحسین شمس‌الدین، بیروت، ١٩٨٧م؛ همو، نهایةالارب، بیروت، ١٩٨٤م؛ مسعودی، علی، التنبیه و الاشراف، به کوشش عبدالله اسماعیل صاوی، بغداد، ١٩٣٨م؛ مفضل ضبی، محمد، المفضلیات، به کوشش احمد محمد شاکر و عبدالسلام هارون، قاهره، ١٩٤٢م؛ مقریزی، احمد، البیان و الاعراب عما بارض مصر من الاعراب، به کوشش عبدالمجید عابدین، اسکندریه، دارالمعرفةالجامعیه؛ واقدی، محمد، المغازی، به کوشش مارسدن جونز؛ یعقوبی، احمد، «البلدان»، همراه الاعلاق النفیسۀ ابن رسته، به کوشش دخویه، لیدن، ١٨٩١م؛ نیز:
EI٢.
پروین قدسی‌زاده