پالِمْبانْگ، مرکز استان سوماترا سلاتان(سوماترای جنوبی)در اندونزی. این شهر در °٢و´ ٥٥ عرض جنوبی و °١٠٤و ´٤٥ طول شرقی در جنوب شرقی جزیرۀ سوماترا واقع است و دروخانۀ پرآب موسی١ از میان آن می‌گذرد. شبکه‌ای گسترده از آبرهه‌های کوچک و بزرگ از این رود جدا می‌شود و نقاط مختلف شهر را به یکدیگر متصل می‌سازد. زمینهای پست و باتلاقی پیرامون این شهر همواره به سبب بارانهای سیل‌آسا و طغیان رودخانۀ موسی در معرض سیلاب قرار دارد؛ به گونه‌ای که وضعیت بخشی از زندگی روزمرۀ مردم شهر شده است(«اطلس...٢»، ١٣٢، فهرست؛ من در...، ١٢٥).
پالمانگ عمده‌ترین مرکز بازرگانی سوماترای جنوبی است و دادوستد قابل ملاحظه‌ای با بنادر مالزی، چین، تایلند و دیگر بنادر اندونزی دارد. افزون بر موقعیت بازرگانی، این شهر به سبب دارا بودن منابع نفتی از اهمیت بسزایی برخوردار است. مهم‌ترین محصولات صادراتی این شهر فرآورده‌های نفتی، کائوچو، رزین‌خام و دیگر محصولات جنگلی است. صنایع اصلی پالمبانگ، استخراج و پالایش نفت، کشتی‌سازی، تصفیۀ رزین، ظروف‌سازی و حکاکی روی چوب است(همان، ١٢٥، ١٢٨؛ هاردجونو، ٢٣٧؛ بریتانیکا، VII/٦٨٩).
پالمبانگ با ١٠٠‘٥٠٧‘١ تن جمعیت(١٣٨٣ش/٢٠٠٤م)که حدود ٨٥٪ آن را مسلمانان تشکیل می‌دهند، پنجمین شهر بزرگ اندونزی و بزرگ‌ترین شهر جزیرۀ سوماترا به شمار می‌رود(«فرهنگ...٣»؛ EI٢).
پیشینۀ تاریخی: نخستین آگاهیها از پیشینۀ پالمبانگ به تاریخ پادشاهی بودایی سری ویجایه می‌رسد که آغاز آن را از ٢٠٠ تا ٥٠٠م تخمین زده‌اند(«سری ویجایه٤»). ظاهراً پالمبانگ تا ٤١٦ق/١٠٢٥م که توسط دزدان دریایی سواحل جنوبی هند مورد تاخت‌وتاز قرار گرفت، پایتخت این پادشاهی بود، ولی پس از این تهاجم به تدریج اهمیت خود را از دست داد و سرانجام، پایتخت پادشاهی به نواحی شمالی‌تر منتقل شد(«پالمبانگ٥»). زائر بودایی چینی، ای ـ چینگ(ای ـ تسینگ)که در ٥١ق/٦٧١م از پالمبانگ دیدار کرده، آنجا را یکی از مراکز تعلیم آیین بودا و زبان سنسکریت معرفی کرده است(«اندونزی٦»، تاریخ، پادشاهی...، هال، ٤٢-٤٣). پادشاهی سری ویجایه در ٧٧٩ق/١٣٧٧م، به دست پادشاهی ماجا پاهیت سرنگون، و پالمبانگ به قلمرو این پادشاهی افزوده شد(اندونزی...، ١٤، ١٦). پارامسوارا٧ آخرین پادشاه سری‌ویجایه پس از شکست و فرار، در ٨١٦ق/١٤١٣م، پادشاهی مالاکار را بنیاد نهاد و چندی بعد به اسلام گروید(EI٢؛ «سری ویجایه»).
نخستین نیای مسلمان سلاطین بعدی «دارالسلام پالمبانگ» اریه دمر(پس از اسلام آوردن: اریه‌دله= اریه عبدالله)است که در نیمۀ دوم سدۀ ٩ق/١٥م اسلام آورد. سوسوهونان٨ اریه کوسومه عبدالرحیم(١٠٦٩-١١١٨ق/١٦٥٩-١٧٠٦م)اولین فرمانروا از سلاطین دارالسلام پالمبانگ بود که عنوان سلطان یافت(EI٢).
کمپانی هندشرقی هلند که در ١٠٢٦ق/١٦١٧م مرکز تجارتی در پالمبانگ تأسیس کرده بود، در ١٠٦٩ق/١٦٥٩م به ساخت قلعه‌ای در آن شهر مبادرت ورزید(بریتانیکا، همانجا). در ١٢٢٦ق/١٨١١م سلطان محمود بدرالدین که از حضور هلندیها در قلمروش ناخشنود بود، به پشت‌گرمی نیروهای انگلیسی ـ که به تازگی بر جاوه چیره شده بودند ـ به واحدهای نظامی هلندی در پالمبانگ حمله برد و شماری از آنان را کشت، اما سلطان محمود بدرالدین با انگلیسیها نیز چندان موافق نبود، در نتیجه در ١٨١٢م نیروهای انگلیسی به پالمبانگ حمله کردند و دربار را غارت نمودند و برادر کوچک‌تر او را به نام سلطان احمدنجم‌الدین بر تخت نشاندند، اما اختلاف میان این دو برادر پایان نیافت و سرانجام هلندیها در ١٨٢١م نیرویی نظامی متشکل از ٤ هزار تن نظامی به پالمبانگ حمله بردند و فرزند بزرگ سلطان احمدنجم‌الدین را که همنام پدرش بود، به سلطنت رساندند. در ١٨٢٣م هلندیها پالمبانگ را تحت حاکمیت مستقیم خود درآوردند و برای سلطان نیز مستمری برقرار کردند و بدین ترتیب، استقلال این سلطان‌نشین مسلمان به پایان رسید(ریکلفس، ٢٢٠).
در جنگ جهانی دوم این شهر به اشغال ژاپن درآمد، و در ١٩٤٨-١٩٥٠م پایتخت حکومت خودمختار سوماترای جنوبی گردید، تا آنکه رسماً در ١٣٢٩ش/١٩٥٠م به جمهوری اندونزی ملحق شد(بریتانیکا، همانجا؛ نیز نک‌: لگ، ٧٩).
مآخذ: اندونزی گذشته و آینده، ادارۀ اطلاعات سفارت جمهوری اندونزی، تهران؛ ریکلفس، م. ک.، تاریخ جدید اندونزی، ترجمۀ عبدالعظیم هاشمی‌نیک، تهران، ١٣٧٠ش؛ من در اندونزی بودم، ادارۀ اطلاعات سفارت جمهوری اندونزی، تهران، نیز:
Britannica, micropaedia, ١٩٧٨; Britannica Atlas, Chicago, ١٩٩٦; EI٢; Hall, D. G. E., A History of South-East, Asia, London, ١٩٦٤; Hardjono, J., Indonesia Land and People, Djakarta, ١٩٧٠; »Indonesia«, Britannica, ٢٠٠٤; Legge, J. D., Indonesia, New Jersey, ١٩٦٤; »Palembang«, Wikipedia, www.en.wikipedia.org/wiki/Palembang; »Srivijaya«, Wikipedia, www.en.wikipedia.org/wiki/Srivijaya; The World Gazetteer, www.world-gazetteer.com/d/d_id_ss.htm.
فریبا پات

١. Musi ٢. Britannica… ٣. The World… ٤. »Srivijaya« ٥. »Palembang« ٦. »Indonesia« ٧. Parameswara ٨. Susuhunan