بَهار، نخستین ماهنامۀ ادبی به زبان فارسی که به مدیریت و نویسندگی یوسف اعتصامی(د١٣١٦/١٩٣٧م)، در تهران منتشر می‌شد. بهار در دو دورۀ مجزا انتشار یافته است: در دورۀ اول(از ١٠ربیع‌الآخر١٣٢٨/ اول اردیبهشت١٢٨٩، تا ٢٥ذیقعدۀ١٣٢٩ق/٢٦آبان١٢٩٠ش)١٢شماره به صورت نامرتب انتشار یافت. در دورۀ دوم(از شعبان١٣٣٩/اردیبهشت١٣٠٠تا جمادی‌الاول١٣٤١/دی ١٣٠١)مجله با انتشار ١٢شماره به کار خود پایان داد(صدرهاشمی، ٢/٢٦-٢٨؛ آرین‌پور، ٢/١١٤).
مدیریت بهار چنان‌که گفته شد، در آغاز با یوسف اعتصامی بود. اما از شمارۀ چهارم به مدبرالممالک هرندی(مدیرروزنامۀ تمدن)واگذار گردید. در دورۀ دوم تا شمارۀ سوم، مدیریت مجله با عباس خلیلی(مدیر روزنامۀ اقدام)بود، ولی از این پس تا پایان کار، اعتصامی خود این این مسئولیت را بر عهده گرفت(صدرهاشمی، ٢/٢٦، ٢٨؛ محیط، ٢٣٤-٢٣٥).
در دوره‌ای که روزنامه‌های گوناگون مانند ایران نو، شرق، مجلس و تمدن منتشر می‌شدند، اعتصامی فقدان نشریه‌ای ادبی را احساس می‌کرد(نک‌: ١/١)؛ از این‌رو، به پشتوانۀ تجربه‌ای که پیش‌تر در امر انتشار مجموعه‌ای با عنوان گنجینۀ فنون در تبریز اندوخته بود(محیط، ٢٣٦)، و نیز به لحاظ ارتباط مستمری که با مجلات عربی و ترکی مانند الهلال، الجامعة و المقتطف داشت، دست به انتشار بهار زد(همو، ٢٣٥). او خود در سرمقالۀ شمارۀ نخست بهار، مهم‌ترین انگیزۀ خویش را از انتشار این مجله، عرضۀ مطالب سودمند علمی، ادبی، اخلاقی، تاریخی، اقتصادی و فنون گوناگون به مردم ایران اعلام کرد(همانجا).
در مجلۀ بهار بیشتر ترجمۀ آثار نویسندگان اروپایی، عرب و ترک به چاپ می‌رسید؛ از آن جمله، آثار نویسندگانی چون: احمد حکمت، ولتر، ماکسیم گورکی، ویکتورهوگو، آلکساندر دوما، ابوالضیا توفیق، مصطفى لطفی منفلوطی، شیلر، ژان ژاک روسو، خانم میّ و مارک تواین(نک‌: بهار، ١/١٨، ٢٣، ٢٩، ١٤٥، ٢٥٤، ٤١٤، ٢/٢٣، ١١٠، ٢٧٠، ٢٩٦، ٤٠٣).
موضوعهای مورد بحث در این آثار عبارت بود از ادبیات، شعر، شرح‌حال مشاهیر، مسائل فلسفی، اجتماعی و سیاسی، تعلیم و تربیت، زنان، تاریخ و علم. این آثار را عموماً خود اعتصامی و با اسلوبی خاص، با واسطۀ ترجمه‌های عربی و ترکی آنها و با مراجعه به منابعی مانند المقتطف و النظرات منفلوطی، به زبان فارسی ترجمه می‌کرد(همان، ١/٢٤٥، ٢/٢٣؛ آرین‌پور، همانجا؛ محیط، ٢٣٦-٢٣٧).
اعتصامی با آنکه در سر مقالۀ نخستین شمارۀ بهار از تمامی نویسندگان برای همکاری دعوت کرده بود(نک‌: ١/٢)، به نظر می‌رسد، این دعوت، چنان‌که باید پذیرفته نشد، و تنها در دورۀ دوم انتشار مجله، چند مقاله از نویسندگانی مانند علی دشتی، عبدالله مستوفی وعباس اقبال آشتیانی به چاپ رسید(نک‌: بهار، ٢/٢١١، ٣٢٠، ٣٤٦). در بخش اشعار این مجله، سروده‌هایی از شاعران قدیم و معاصر ایران از جمله حیدرعلی کمالی، علی اکبر دهخدا، غلامرضا رشید یاسمی و پروین اعتصامی به چاپ می‌رسید. در این میان، شمار سروده‌های پروین اعتصامی ـ که ظاهراً نخستین بار منتشر می‌شد ـ بیش از سروده‌های دیگر شاعران است(همان، ١/٤٢- ٤٤، ٢/١٣٤-١٥٠).
بهار در اندک زمان، مقبول خاص و عام شد و به ویژه نزد فرهیختگان ایران جایگاهی خاص یافت و ایرانیان را در سطحی گسترده با آثار اروپایی آشنا ساخت(محیط، ٢٣٥؛ صدر هاشمی، ٢/٢٧). دهخدا سبک و روش مجلۀ بهار را می‌ستود(ص «د») و محمدتقی بهار آن را مقدم برهمۀ مجلات ادبی می‌شمرد و بر آن بود که این مجله دریچه‌ای از ادبیات جدید را بر روی ایرانیان گشوده است(نک‌: آرین‌پور، همانجا). اقبال مردم از یک سو، و چاپ آثار اروپاییان از سوی دیگر، موجب رشک حاسدان و انتقاد تنگ‌نظران شد تا سرانجام، اعتصامی در آخرین شمارۀ بهار در مقام پاسخ‌گویی برآمد و چنین استدلال کرد که اگر کتابخانه‌های دنیا، مزین به ترجمۀ آثار بزرگان ایران است، چرا نباید ما از آثار ادبی و قلمی اروپا بهره ببریم(٢/٥٧٧-٥٧٨).
اعتصامی با این جوابیه، به انتشار بهار پایان داد.
مآخذ: آرین‌پور، یحیى، از صبا تا نیما، تهران، ١٣٥٤ش؛ اعتصامی، یوسف، «مقدمه»، بهار، تهران، ١٣٢١ش، چ ٢؛ بهار، تهران، ١٣٢١ش، چ ٢؛ دهخدا، علی اکبر، «تاریخچۀ زندگانی یوسف اعتصامی(اعتصام الملک)»(نک‌: هم‌ ، بهار)؛ صدر هاشمی، محمد، تاریخ جراید و مجلات ایران، اصفهان، ١٣٦٣ش؛ محیط طباطبایی، محمد، تاریخ تحلیلی مطبوعات ایران، تهران، ١٣٧٥ش.
علی میرانصاری