دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٥٥٤٦

پِنانْگ١، یا پینانگ٣ (در مالایایی: پولائوپینانگ٣)، استان، شهر و جزیره‌ای به همین نام واقع در شمال غربی فدراسیون مالزی.
پولائو پینانگ در زبان مالایی به معنی «جزیرۀ فوفل» (نخل هندی) است. جزیرۀ پنانگ با وسعت ٢٨٠کم‌ ٢، در شمال‌شرقی تنگۀ مالاکا جای دارد و چند جزیرۀ کوچک به نامهای بیتونگ، ریمائو، ژرساک و تیکوس در اطراف آن واقع است. این جزیره به وسیلۀ پلی به درازای ٤/٨کم‌ به سرزمین اصلی مالزی متصل شده است. این پل که در ١٣٦٤ش/١٩٨٥م به بهره‌برداری رسیده است، بزرگ‌ترین پل در نوع خود در جنوب‌شرقی آسیا به‌شمار می‌رود(مسائلی، ١٠؛ انکارتا٤؛ کلمبیا٥).
استان پنانگ با وسعت ٠٣٣‘١ کم‌ ٢ از شمال و شرق به استان کداح، از جنوب به استان پراک و از غرب به تنگۀ مالاکا محدود است. آب‌وهوای این منطقه استوایی و در سرتاسر سال تقریباً یکنواخت است و متوسط باران سالیانۀ آن ٢٦٧ سانتی‌متر است(«جزیره…٦»؛ مسائلی، ١٩).
پایۀ اقتصاد پنانگ از آغاز بر بازرگانی بود و به تجارت ادویۀ سوماترا بستگی داشت. افزون بر آن بازرگانان بسیاری هم برای خرید انواع ماهیان و پرندگان به آنجا سفر می‌کردند و بخش اعظم تجارت با تنگۀ ملاکا و جنوب تایلند را شامل می‌شد؛ اما در ١٣٤٩ش/١٩٧٠م با بازگشایی نخستین منطقۀ آزاد صنعتی مالزی در پنانگ و در پی آن احداث کارخانه‌هایی با فن‌آوری پیشرفته در آن، امروزه این استان به یکی از مراکز صنعتی مالزی بدل شده است. صنایع الکترونیکی، لوازم خانگی و لوازم یدکی خودرو، از عمده‌ترین صنایع استان پنانگ است. صنعت جهانگردی هم از دیگر بخشهای مهم اقتصادی پنانگ به شمار می‌رود. جاذبه‌های طبیعی و تاریخی جزیرۀ پنانگ که آن را به «مروارید مشرق زمین» ملقب کرده است، همچنین احداث هتلهایی مجلل در کرانه‌های شمالی جزیره، این استان را به اصلی‌ترین کانون صنعت جهانگردی مالزی بدل ساخته است(وینستد، ١٠٧؛ انکارتا؛ وایکیپدیا؛ EI٢).
جمعیت پنانگ آمیزه‌ای از نژادهای مختلف است. بیشتر مردمان پنانگ چینی‌تبارند و شمار مالایاییهای آن از دیگر استانهای مالزی کمتر است. ٥٩٪ جمعیت استان پنانگ را چینیها، ٣٢٪ را مالایاییها و ٧٪ را هندیها تشکیل می‌دهند. زبان رسمی در این استان همچون دیگر بخشهای مالزی زبان مالایی است، اما زبانهای ماندارین و دیگر گویشهای چینی، هندی، تامیلی، بنگالی، پنجابی و تایی نیز در آن رواج دارد. اسلام دین رسمی در پنانگ است، اما اکثر مردم آن پیرو دینهای بودایی، مسیحی، هندو و تائویی‌اند. مسلمانان پنانگ مشتمل‌اند بر تمام مالایاییها و بخش کوچکی از هندیها که به جاوی‌پرا ناکا یا جاوی‌پکان معروف‌اند و رهبری سیاسی و فکری مسلمانان پنانگ را برعهده دارند(هوکر، ١٧٠؛ «به پنانگ...٧»).
جمعیت استان پنانگ در ١٣٨٣ش/٢٠٠٥م حدود ٩٠٠‘٣٧٨‘١ تن برآورد شده است(«فرهنگ...٨»). مرکز استان پنانگ شهر بندری پنانگ یا جرج‌تاون است. این شهر در کرانه‌های شمال شرقی جزیرۀ پنانگ جای دارد و با ٣٥٨‘١٧٨تن جمعیت (١٣٨٣ش) یکی از بندرگاههای مهم مالزی به شمار می‌آید(کلمبیا؛ «فرهنگ»؛ «اطلس...٩»، ١٦٢).
پیشینۀ تاریخی: کهن‌ترین نشان از پنانگ به سدۀ ٤م بازمی‌گردد. بنابر منابع چینی، این جزیره در همان سده نزد دریانوردان چینی ساخته شده بوده است و آنان به آنجا سفر می‌کردند. همچنین بخشهایی از یک سنگ‌نوشته به زبان سنسکریت متعلق به سدۀ ٤م در نواحی شرقی این جزیره کشف شده است(نیدهام، ١٧٩؛ هال، ٣٦؛ جرینی، ٩٨).
نخستین کشتی اروپاییان در ١٠٠٠ق/١٥٩٢م به فرماندهی ادوارد لانگستر به جزیرۀ پنانگ وارد شد؛ هرچند که هرگز به مبدأ بازنگشت و در دریا غرق شد(وینستد، ٥٣). در سدۀ ١١ق/١٧م که توجه اروپاییان به شرق آسیا افزایش یافت، جزیرۀ پنانگ به عنوان بندر و پایگاه مورد توجه انگلیسیها واقع شد و آنها در ١١٩٩ق/١٧٨٥م آنجا را که تقریباً غیرمسکون و بخشی از سرزمین کداح بود، از سلطان کداح اجاره کردند(همانجا). هدف سلطان کداح از این کار یافتن متحدی قدرتمند در برابر تهدیدهای دولت سیام بود(گولیک، ١٩-٢٠). در ١٧٨٦م فراسیس لایت از مأموران کمپانی هند شرقی اقامتگاهی را در این جزیره پایه‌ریزی کرد(هال، ٣١٨, ٤٥٩, ٤٧٢) و آن را به افتخار جرج سوم پادشاه انگلستان جرج تاون نامید(وایکیپدیا).
نظام بازرگانی آزادی که لایت از آغاز برقرار کرد، جمعیت چینی و هندی را به آنجا جذب کرد و پنانگ بسیار زود از یک روستای کوچک به یک شهر و به مستعمره‌ای تابع فرمانروای کل بنگال بدل گردید و در اندک زمانی بازرگانی آن رونق گرفت، به گونه‌ای که در ١٧٨٩م واردات و صادرات آن ٥٩٢‘٨٥٣ پوند برآورد شد و ٥سال بعد، به دو برابر افزایش یافت و چند سال پس از آن، با افزایش کشت فلفل و کات‌هندی به رقیب جزایر ملوک بدل شد(میلر، ٥٦؛ وینستد، ١٠٧).
عبدالله، سلطان کداح در ١٧٩١م پس از آنکه از امضای پیمان دفاع مشترک با انگلیسیها ناامید شد، به پنانگ حمله کرد، هرچند که او در این کار توفیقی نیافت، اما این اقدام وی سبب شد که احساس تعلق به یک جامعۀ اسلامی در مردم منطقه تقویت گردد(هال، ٤٧٢؛ اندایا، ١٠٧-١٠٨). با وجود آنکه در ١٧٩٤م پنانگ حدود ٢٥هزار تن جمعیت داشته است، اما هیچ‌گونه نظام اداری بر امور آنجا حاکم نبود و فقط در پایان سدۀ ١٨م با گسترش فعالیتهای بازرگانی در پنانگ، مقدمات لازم برای ایجاد یک نظام حکومتی در آنجا فراهم گردید(میلر، ٦٦-٦٧؛ وینستد، ٩٧). این نظام حکومتی متشکل از شورایی بود که فرمانداری در رأس آن قرار داشت(وینستد، همانجا؛ هال، ٤٤٩؛ میلر، ٦٨).
در ١٨٢٦م، ٣ مستعمرۀ پنانگ، مالاکا و سنگاپور تحت عنوان «مستعمرات تنگه» مجتمع گردیدند و پنانگ مرکز حکومتی آن تعیین شد. در ١٨٣٢م مرکز حکومت از پنانگ به سنگاپور انتقال یافت و در ١٨٥١م این ٣ مستعمره تابع فرمانروای کل هند شدند(همو، ٧٦). در ١٨٦٧م قیامهایی برضد نظام استعماری در پنانگ رخ داد، اما این منطقه تا ١٣٢١ش/١٩٤٢م که ژاپن آنجا را به تصرف درآورد. تحت استیلای انگلستان باقی بود(گولیک، ٥٥؛ تیشوا، ١٢٣(.
پس از جنگ جهانی دوم انگلستان تصمیم گرفت شبه‌جزیرۀ مالزی را تحت یک دولت خودمختار شد سازد، اما پنانگ و مالاکا را از آن مستثنا کرد و این دو منطقه تحت استیلای مستقیم انگلستان باقی ماندند(میلر، ١٦٤). این وضعیت ساکنان پنانگ را برآن داشت تا خواستار استقلال شوند، اما رهبری دولت خودمختار مالزی خواستار ادغام پنانگ در فدراسیون مالزی بود(شفرالدین، ٣). در این شرایط نوعی گرایش میهن‌پرستانه در جوامع مختلف ساکن پنانگ به وجود آمد و این گرایش با تصمیم انگلستان مبنی بر لغو اساسنامۀ بندرآزاد در ١٩٤٦م شدت بیشتری یافت. بر اثر این مبارزرات، اساسنامۀ بندر آزاد در همان سال دوباره برقرارشد(کریستی، ٤٠)و سرانجام در١٩٤٨م فدراسیون مالزی متشکل از ٩ استان و مناطق پنانگ و مالاکا شکل‌گرفت و قانون اساسی١٣٣٦ش/١٩٥٧م، پنانگ را جزو١١ ایالت تشکیل‌دهندۀ فدراسیون مالزی قرارداد(شفرالدین،١-٢, ١٣).
درحالی که فرمانداران سایر ایالات مالزی در عین حال، مسئول نگاهبانی دین اسلام و سنتهای مالایایی هستند، استان پنانگ و مالاکا و کوالالامپور مستقیماً تابع دولت مرکزی بوده، رؤسای آن برای مدت معین انتخاب می‌شوند(نک‌: نوئر، ١٩٩؛ میلن، ١٠٩).
مآخذ: تیشوا، رولا، کشورهای جنوب شرقی، ترجمۀ غلامعلی سرمد، تهران، ١٣٥٢ش؛ مسائلی، محمود، مالزی، تهران، ١٣٧٢ش؛ نیز:
Andaya, B. W. and L. Y. Andaya, A History of Malaysia, London, ١٩٩٤; Atlas of the World, Oxford, ١٩٩٤; Christie, C. J. A Modern History of Southeast Asia, London, ١٩٩٦; The Columbia Encyclopedia, www.bartleby,com; EI٢; Encarta Reference Library, ٢٠٠٤; Gerini, G. E., Researches on Ptolemy’s Geography of Eastern Asia, New Delhi, ١٩٧٤; Gullick, J. and B. Gale, Malaysia, Selangor, ١٩٨٦; Hall, D. G. E., A History of South-East Asia, London, ١٩٦٤; Hooker, M. B., »Muhammadan Low and Islamic Law«, Islam in South-East Asia, ed. M. B. Hooker, Leiden, ١٩٨٣; Miler, H., The Story of Malaysia, London, ١٩٦٥; Milne, R. S. and D. K. Mauzy, Malaysia, Boulder, ١٩٨٦; Needham, J., Science and Civilisation in China, Cambridge, ١٩٥٤; Noer, D., »Contemporary Political Diensions of Islam«, Islam in South-East Asia, ed. M. B. Hooker, Leiden, ١٩٨٣; »Penang Island«, Yahoo Geo Cities, www.geocities.com/zahiro/penang.htm; Shafruddin, B. H., The Federal Factor in the Government and Politics of Peninsular Malayasia, Singapore, ١٩٨٧; »Welcome to penang-Pearl of Orient«, Yahoo Geo Cities, www.geocities.com/penangnetdotcom/main.html? ٢٠٠٥٥; Wikipedia, http://en.wikipedia.org/wiki/penang; Winstedt, S. R., Malaysia and its History, London, ١٩٦٦; The World Gazetteer, www.worldgazetteer.com.
پرویز امین












١. Penang ٢. Pinang ٣. Pulau Pinang ٤. Encarta… ٥. The Columbia… ٦. »Penang…« ٧. »Welcom…« ٨. The World… ٩. Atlas…