پُلْ‌سِفید، مرکز شهرستان سوادکوه در استان مازندران. این شهر در °٥٣ و´٣طول شرقی و °٣٦و´٧ عرض شمالی، در ارتفاع ٥٥٠متری از سطح دریا در دامنه‌های شمالی رشته کوههای البرز مرکزی و در ناحیه‌ای نیمه جنگلی واقع شده است. پیرامون این شهر را کوههای سامان‌سی، سیتک، الوات، غلِ غِلوک، گَتو و لالتا دربرگرفته، از این رو شهر به صورت طولی و در امتداد جاده‌ای که از میان آن می‌گذرد، رشد کرده است. رودخانۀ تالار که از کوههای جنوبی شهرستان سوادکوه سرچشمه می‌گیرد، از میان این شهر می‌گذرد. آب‌وهوای پل‌سفید معتدل و نیمه مرطوب است. بیشترین دمای آن در تابستانها °٣٤ سانتی‌گراد، و کمترین آن در زمستانها °١٠- سانتی‌گراد، و میانگین بارندگی سالانۀ آن حدود ٥٥٠ میلی‌متر است(پاپلی، ١٢٩؛ فرهنگ جغرافیایی آبادیها...، ١٣٩؛ جعفری، ٢٥٧؛ سرشماری، نقشه، ٩٥).
در پیرامون پل‌سفید کشاورزی و دامداری رونق دارد. آب کشاورزی این شهر از رودخانۀ تالار، و آب آشامیدنی آن از چشمه‌های لوله‌کشی شده تأمین می‌شود. وجود مراتع سرسبز باعث شکوفایی دامداری در این شهر شده است، چنان‌که گوشت گوسفند و فرآورده‌های لبنی از موادی است که به جاهای دیگر فرستاده می‌شود. زغال‌سنگ نیز از دیگر مواد صادراتی این شهر است که از معادن البرز مرکزی ـ که در کنار آبادی کری‌کلا در ٤ کیلومتری پل‌سفید واقع است ـ استخراج می‌شود(فرهنگ جغرافیایی آبادیها، ١٤٠، ٣١٠-٣١١).
یکی از مهم‌ترین عوامل در توسعۀ پل‌سفید، قرارگرفتن این شهر در کنار راههای ارتباطی است. پل‌سفید بر سرراه فیروزکوه که تهران را به مازندران متصل می‌سازد، و همچنین در مسیر راه‌آهن تهران ـ شمال واقع است(همان، ١٤٠).
پیشینۀ تاریخی: در بیست و پنجمین سال سلطنت شاه‌عباس اول (١٠٢١ق/١٦١٢م)، جادۀ شاهی که اصفهان را ییلاق فرح‌آباد در مازندران متصل می‌ساخت، کشیده شد و پلی در مسیر این جاده بر روی رودخانۀ تالار احداث گردید(نک‌: اسکندربیک، ٢/٨٤٩-٨٥١). این پل به سبب رنگ سفید آن، به پل سفید معروف شد، اما به درستی معلوم نیست که آبادی پل‌سفید پس از احداث این پل پدید آمده، یا پیش از آن در محل امروزی بوده است.
از منابع تاریخی و جغرافیایی دوران صفویه تا اواسط دورۀ قاجار، آگاهی روشنی از وجود زیستگاهی در کنار این پل به دست نمی‌آید. در گزارش استرابادی از سوءقصد به نادرشاه افشار در ١١٥٤ق/١٧٤١م، در حوالی پل‌سفید(نک‌: ص٣٦٦-٣٦٧)، اشاره‌ای به آبادی‌ای در کنار این پل دیده نمی‌شود. رضاقلی‌خان هدایت در ١٢٦٨ق/١٨٥٢م هنگامی که به سفارت خوارزم می‌رفته، از پل‌سفید گذر کرده است؛ وی از آن به عنوان «پلی محکم، بلند و وسیع» یاد می‌کند که بر رودخانۀ تالار بسته شده است(ص١٧). اما از گزارشهای او نیز نمی‌توان به وجود آبادی‌ای در کنار پل‌سفید پی برد، زیرا وی و همراهانش پس از عبور از پل‌سفید، شب را در بقعۀ امام‌زاده ابوطالب واقع در نزدیکی این پل گذراندند(همانجا). ناصرالدین‌شاه قاجار که در سفر به مازندران(١٢٨٢ق/١٨٦٥م) از پل‌سفید عبور کرده بود، از آن به عنوان یکی از منازل جادۀ شاه‌عباسی یاد می‌کند. بنابر مشاهدات وی این پل «سه، چهار دهانه» داشته است(اعتمادالسلطنه، ٧٦-٧٧). اگر بتوان به گفتۀ ناصرالدین شاه اعتماد کرد، این پل می‌بایست پس از این تاریخ مرمت شده باشد، زیرا رابینو که در حدود سال ١٣٢٧ق/١٩٠٩م پل را دیده، آن را با دو دهانه وصف کرده است(ص٧٩). افضل‌الملک، از مورخان دورۀ قاجار در شرح سفر خود به مازندران در ١٣٣١ق، از پل سفید و قهوه‌خانه‌ای در کنار آن یاد کرده است(ص١٣، ٤٢).
در اوایل سلطنت رضاشاه پهلوی این پل توسط «ادارۀ طرق» مرمت شد و به شکل امروزی آن درآمد. امروزه این پل با ٢٥متر درازا، ٥/٤متر پهنا دو دهانۀ متفاوت دارد. رضاشاه در ١٣٠٥ش در سفر مازندران از این پل دیدن کرده، و در سفرنامۀ خود از آن به عنوان یکی از پلهای مهم راه تهران به مازندران یاد کرده است(ص٢٨؛ ستوده، ٤(١)/٤٣٢). با احداث راه‌آهن شمال ـ جنوب که ساخت آن در ١٣٠٧ش آغاز شد و در ١٣١٥ش به اتمام رسید، پل‌سفید به یکی از ایستگاهها و تعمیرگاههای قابل توجه راه‌آهن سراسری ایران بدل گشت(شایان، ١٠٦؛ محبوبی، ٢/٣٨٧؛ رزم‌آرا، ٧٥).
احداث ایستگاه راه‌آهن در پل‌سفید باعث جذب و افزایش جمعیت در این آبادی شد. پل‌سفید در ١٣٢٩ش روستایی از دهستان راستوپی از بخش سوادکوه به شمار می‌رفته، و جمعیت آن حدود دوهزارتن بوده است که شمار قابل توجهی از این جمعیت را خانواده‌های کارگران و کارمندان راه‌آهن تشکیل می‌داده‌اند(فرهنگ جغرافیایی ایران، ٣/٦٤). بنابر سرشماری ١٣٥٥ش جمعیت شهر پل‌سفید به ٨٣٩‘٣ تن افزایش یافت(فرهنگ‌آبادیها...، ٩٠). با تشکیل شهرستان سوادکوه به مرکزیت پل‌سفید، سازمانها و ادارات دولتی در این شهر دایر شد و جمعیت آن در ١٣٦٥ش به ٤٢٣‘٦ تن(سرشماری، نتایج، ١٩) و در آبان ١٣٧٥ به ٦٣٣‘٧ تن رسید(همان، چهل و دو).
مآخذ: استرابادی، محمدمهدی، جهانگشای نادری، به کوشش عبدالله انوار، تهران، ١٣٤١ش؛ اسکندربیک منشی، عالم‌آرای عباسی، تهران، ١٣٥٠ش؛ اعتمادالسلطنه، محمدحسن، التدوین فی احوال جبال شروین(تاریخ سوادکوه مازندران)، به کوشش مصطفیٰ احمدزاده، تهران، ١٣٧٣ش؛ افضل‌الملک، غلامحسین، سفر مازندران و وقایع مشروطه(رکن‌الاسفار)، به کوشش حسین صمدی، قائم‌شهر، ١٣٧٣ش؛ پاپلی یزدی، محمدحسین، فرهنگ آبادیها و مکانهای مذهبی کشور، مشهد، ١٣٦٧ش؛ جعفری، عباس، دائرةالمعارف جغرافیایی ایران، تهران، ١٣٧٩ش؛ رابینو، ی. ل.، سفرنامۀ مازندران و استراباد، ترجمۀ غلامعلی وحید مازندرانی، تهران، ١٣٤٣ش؛ رزم‌آرا، علی، جغرافیای نظامی ایران(گیلان و مازندران)، تهران، ١٣٢٠ش؛ رضاشاه پهلوی، سفرنامۀ مازندران، ١٣٥٥ش؛ ستوده، منوچهر، از آستارا تا استارباد، تهران، ١٣٦٦ش؛ سرشماری عمومی نفوس و مسکن(١٣٦٥ش)، نتایج تفصیلی، شهرستان سوادکوه، مرکز آمار ایران، تهران، ١٣٦٧ش؛ همان(١٣٧٥ش)؛ سرشماری عمومی نفوس و مسکن(١٣٧٥ش)، نقشۀ آبادیها، استان مازندران، مرکز آمار ایران، تهران، ١٣٧٩ش؛ شایان، عباس، مازندران، تهران، ١٣٦٤ش؛ فرهنگ آبادیهای کشور، استان مازندران، مرکز آمار ایران، تهران، ١٣٦١ش؛ فرهنگ جغرافیایی آبادیهای کشور(ساری)، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، ١٣٧٠ش، ج٢٨؛ فرهنگ جغرافیایی ایران(آبادیها)، استان دوم، دایرۀ جغرافیایی ستاد ارتش، تهران، ١٣٢٩ش؛ محبوبی اردکانی، حسین، تاریخ مؤسسات تمدنی جدید در ایران، تهران، ١٣٥٧ش؛ هدایت، رضاقلی، سفارت‌نامۀ خوارزم، به کوشش علی حصوری، تهران، ١٣٥٦ش.
علی‌کرم همدانی