بینِشِ کِشْمیری، میرجعفربیک، متخلص به بینش، از شاعران پارسی‌گوی هند در سدۀ ١١ق/١٧م. در برخی منابع نام او را محمد(ملا، میرزا) اسماعیل آورده‌اند(احمد، ٣٧٩؛ نیکو، ١٣٢؛ خلیل، ٢٣).
مؤلف صحف ابراهیم او را اصلاً ایرانی و پرورش‌یافتۀ کشمیر دانسته است(همانجا).
بینش پس از تکمیل تحصیلات خود در کشمیر، در عصر اورنگ زیب به دهلی(شاه‌جهان‌‌آباد) سفر کرد و در پایان عمر دوباره به کشمیر بازگشت و در همان‌جا(اواخر سدۀ ١١ق)درگذشت(احمد، نیکو، همانجاها؛ گوپاموی، ١٠٩؛ احمدعلی، ٣٧٩؛ آذر، ٣٦٠؛ قس: صفا، ٥(٢)/١٣٢١، که مرگ او را در شاه‌جهان‌آباد دانسته است).
این شاعر ظاهراً با عنایت‌خان‌آشنا هم‌عصر بود، زیرا غزلهای او را جواب گفته است(آرزو، ٦٢). وی اشعاری نیز در وصف محمدطاهر صف‌شکن‌خان، از سرداران عصر شاه‌جهان و اورنگ‌زیب سرود(صفا، همانجا).
اشعار بینش استوار و متین، و دارای مضامین و معانی دلچسب و نو با زبانی روان و ساده است(آرزو، ٦٣؛ علی‌حسن‌خان، ٧٥؛ گوپاموی، همانجا). غزلیات او همانند اشعار بیشتر شاعران آن روزگار، جواب غزلهای مشهور در زبان فارسی است. بیان اندیشه‌های اجتماعی، اخلاقی و عرفانی به زبان ساده، از دیگر ویژگیهای شعر این شاعر است(صفا، ٥(٢)/١٣٢٣).
دیوان بینش مشتمل بر قصاید و غزلیات و ٦ مثنوی است که ٥ مثنوی آن (خمسه) به تقلید نظامی به نظم آمده است. این ٥ مثنوی عبارتند از ١. بینش‌الابصار، بر وزن مخزن‌الاسرار، به نام اورنگ‌ زیب(اته، ١٧٧؛ صفا، ٥(٢)/١٣٢٢)؛ ٢. گنج‌روان، به تقلید از اسکندرنامه، در مدح اورنگ زیب و امرای کشمیر(نیکو، همانجا؛ احمد، ٣٨٠)؛ ٣. گلدسته، در برابر لیلی و مجنون و دربارۀ آفرینش جهان(نک‍: همانجا)؛ ٤. شور خیال، داستان عشق دو دلدادۀ بنارسی، به تقلید از خسرو وشیرین(اته، ٩٧؛ صفا، همانجا)؛ ٥. رشتۀ گوهر، به تقلید از هفت گنبد، داستان عشق دو دلدادۀ اهل مازندران به نام امیر و گوهر(همانجا؛ منزوی، خطی، ٤/٢٨٣٨). ششمین مثنوی شاعر به نام جواهرخانه، منظومه‌ای است در مدح اورنگ‌زیب و وصف تبریز و بغداد(ایرانیکا، IV/٢٦٤).
نسخه‌هایی از کلیات دیوان بینش در دست است: یک نسخه در کتابخانۀ موزۀ بریتانیا(ریو، II/٦٩٥)، و نسخۀ دیگر در کتابخانۀ موزۀ سالار جنگ(اشرف، V/١٨٢-١٨٣) نگهداری می‌شود. نسخه‌ای از دیوان، شامل قصاید و غزلیات(منزوی، خطی مشترک، ٩/٢٥١٧) در کتابخانۀ بانکیپور(بانکیپور، III/١٥٤)، و نسخه‌ای دیگر از همان مجموعه در کتابخانۀ آکادمی سلیمانف(کایومُف، II/٢٠٧)؛ و سرانجام یک نسخۀ خطی دیگر در تاشکند محفوظ است(سمنُف، II/٢٨٣).
مآخذ: آذربیگدلی، لطفعلی، آتشکده، بمبئی، ١٢٧٧ق، آرزو، علی‌خان، مجمع‌النفایس، نسخۀ عکسی موجود در کتابخانۀ مرکز؛ اته، هرمان، تاریخ ادبیات فارسی، ترجمۀ صادق رضازاده شفق، تهران، ١٣٥٦ش؛ احمد، ظهورالدین، پاکستان میر فارسی ادب کی تاریخ(عهد جهانگیری عهد اورنگ زیب نک)، لاهور، ١٩٧٤م؛ احمدعلی هاشمی سندپلوی، مخزن‌الغرائب، به کوشش محمدباقر، لاهور، ١٩٦٨م؛ نیکو، گ. ل.، پارسی سرایان کشمیر، تهران، ١٣٤٢ش؛ خلیل، علی ابراهیم، صحف ابراهیم، به کوشش عابدرضا بیدار، پتنه، ١٩٨١م؛ صفا، ذبیح‌الله، تاریخ ادبیات در ایران، تهران، ١٣٦٤ش؛ علی حسن‌خان، صبح گلشن، کلکته، ١٢٩٥ق؛ گوپاموی، محمد قدرت‌الله، نتائج‌الافکار، به کوشش اردشیر بنشاهی، بمبئی، ١٣٣٦ق؛ منزوی، خطی؛ همو، خطی مشترک؛ نیز:
Ashraf, M., Catalogue of Persian Manuscripts in the Salar Jung Museum and Library, Hyderabad, ١٩٦٩; Bankipore; Iranica; Kayumov, Katalog fonda instituta rukopiseĮ, Tashkent, ١٩٨٨; Rieu, Ch., Catalogue of the Persian Manuscripts in the British Museum, London, ١٩٦٦; Semenov, A. A., Sobranie vostochnykh rukopiseĮ akademii nauk UzbekskoĮ SSR, Tashkent, ١٩٥٤.
صغریٰ دودانگه