بِئْرمِیْمون، نام چاهی در حوالی مکه که قدمت آن به دورۀ جاهلی بازمی‌گردد و تا اوایل سدۀ ٧ق مورد استفاده بوده است. محلی که این چاه در آن واقع بوده است، به درستی مشخص نیست. گروهی آن را در مکه، بین مسجدالحرام و حَجون و یا میان مکه و منیٰ دانسته‌اند(ابوعبید، ٤/١٢٨٥؛ طبری، ٦/١٧٥) و عده‌ای نیز احتمال داده‌اند که بر سر راه مرالظهران(وادی فاطمۀ امروزی) قرار داشته است که درست نمی‌نماید(فاسی، شفاء...، ١/٣٤٣). منابع کهن حفر این چاه را را به میمون‌بن‌حضرمی، برادر علاءبن‌حضرمی، والی بحرین(ازرقی، ٤٤٠؛ ابن‌سعد، ٤/٣٥٩؛ ابوعبید، همانجا؛ یاقوت، ١/٣٠٢؛ ذهبی، ١/٢٦٢؛ فاسی، العقد...، ١/١٢٥؛ ابن‌فهد، عمر، ٣/٦)، و یا میمون‌بن‌قحطان صدفی ـ از فرزندان ابدبن‌اسودبن‌مالک‌صدف ـ نسبت داده‌اند(همدانی، صفة...، ١٢٩، ٢٦٧).
به سبب شوری و سنگینی آب چاهها و کمیابی آب شیرین در مکه آب آشامیدنی بیشتر مردم این شهر از بئرمیمون تأمین می‌شده است(ازرقی، ٧٠؛ اصطخری، ١٧؛ محمد، ٤/٨٨-٨٩).
وصف این چاه در برخی اشعار عرب، حکایت از اهمیت آن در نزد اهالی مکه در دورۀ جاهلی و اسلام دارد(همدانی، الاکلیل، ٢/٤٨؛ یاقوت، همانجا). گروهی از مفسران از جمله محمدبن‌جبیر بر این باورند که آیۀ «قَل اَرَاَیتُم اِن اَصبَحَ ماؤُکُم غَوراً فَمَن یَأْتیکُم بِماءٍ مَعین» (مُلک/٦٧/٣٠)، اشاره به این چاه دارد و گروهی برآن‌اند که این آیه علاوه بر بئرمیمون به چاه زمزم نیز اشاره دارد(ابوعبید، همانجا؛ ازرقی، ٤٤٠؛ همدانی، همان، ٢/٤٧-٤٨).
به گزارش ازرقی سپاهیان اسلام در روز فتح مکه، پس از عبور از منطقۀ اذاخر، از کنار این چاه گذشتند و وارد مکه شدند(ص ٤٩٢-٤٩٣)، در حدود سال ١٣٠ق/٧٤٨م، جنگی میان سپاهیان خلیفۀ اموی به فرماندهی عبدالملک‌بن‌محمدبن‌عطیه و نیروهای ابوحمزۀ خارجی ـ که مکه را در دست داشت ـ در نزدیکی بئرمیمون درگرفت و گروه بسیاری در این جنگ کشته شدند(خلیفه، ٢/٥٩٦؛ ابن‌فهد، عبدالغزیز، ١/٢٩٤؛ عبدالغنی، ٢٠٧). در ١٥٨ق، ابوجعفر منصور، خلیفۀ عباسی که قصد حج داشت، در نزدیکی این چاه درگذشت و همان‌جا دفن شد(دینوری، ٣٨٥؛ یعقوبی، ٢/٣٨٨—٣٨٩؛ بلاذری، ٤٩؛ طبری، ٨/١٠٧؛ مسعودی، ٣٤١؛ هروی، ٨٩؛ ابن‌اثیر، ٦/١٧).
نام بئرمیمون تا ٦٠٤ق/١٢٠٧م در منابع تاریخی دیده می‌شود. در این سال مظفرالدین کوکُبُری، حاکم اِریل به تعمیر و مرمت این چاه پرداخت(فاسی، شفاء، همانجا، العقد، ٧/١٠١؛ ابن‌فهد، عمر، همانجا). اما پس از آن در منابع تاریخی، نامی از بئرمیمون دیده نمی‌شود و به درستی معلوم نیست که پس از این تاریخ آیا نام این چاه تغییر یافته، و یا متروک شده است.
مآخذ: ابن‌اثیر، الکامل، ابن‌سعد، محمد، الطبقات الکبریٰ، بیروت، دارصادر؛ ابن‌فهد، عبدالعزیز، غایةالمرام باخبار سلطنة البلد الحرام، به کوشش فهیم محمد شلتوت، مکه، ١٤٠٦ق/١٩٨٦م؛ ابن‌فهد، عمر، اتحاف الوریٰ، به کوشش فهیم محمد شلتوت، مکه، ١٤٠٣ق/١٩٨٣م؛ ابوعبیدبکر، عبدالله، معجم ما استعجم، به کوشش مصطفیٰ سقا، بیروت، ١٤٠٣ق/١٩٨٣م؛ ازرقی، محمد، اخبار مکّه، به کوشش ووستنفلد، گوتینگن، ١٢٧٥ق/١٨٥٨م؛ اصطخری، ابراهیم، مسالک الممالک، به کوشش دخویه، لیدن، ١٨٧٠م؛ بلاذری، احمد، فتوح‌البلدان، به کوشش دخویه، لیدن، ١٨٦٦م؛ خلیفةبن‌خیاط، تاریخ، به کوشش سهیل زکار، دمشق، ١٩٦٨م؛ دینوری، احمد، الاخبار الطوال، به کوشش عبدالمنعم عامر و جمال‌الدین شیال، قاهره، ١٩٦٠م؛ ذهبی، محمد، سیراعلام النبلاء، به کوشش شعیب ارنؤوط و حسین اسد، بیروت، ١٤٠٥ق/١٩٨٥م؛ طبری، تاریخ؛ عبدالغنی، عارف، تاریخ امراء مکةالمکرمة، دمشق، ١٤١٣ق/١٩٩٢م؛ فاسی، محمد، شفاءالغرام باخبار البلد الحرام، بیروت، دارالکتب العلمیه؛ همو، العقد الثمین، ج١، به کوشش محمدحامدفقی، ج٧، به کوشش فؤاد سید، بیروت، ١٤٠٦ق/١٩٨٦م؛ قرآن کریم؛ محمدبن عبدالعزیز، الماء فی الفکر الاسلامی و الادب العربی، مراکش، ١٤١٧ق/١٩٩٦م؛ مسعودی، علی، التنبیه و الاشراف، به کوشش دخویه، لیدن، ١٨٩٣م؛ هروی، علی، الاشارات الیٰ معرفةالزیارت، به کوشش سوردل تومین، دمشق، ١٩٥٣م؛ همدانی، حسن، الاکلیل، به کوشش محمدبن علی اکوع حوالی، قاهره، ١٣٨٣ق/١٩٦٣م؛ همو، صفة جزیرةالعرب، لیدن، ١٨٨٤م؛ یاقوت، بلدان؛ یعقوبی، احمد، تاریخ، بیروت، ١٩٦٠م.
محمدحسین اشرف