بیدار، نام ٤ نشریه در ایران و افغانستان:
١. بیدار، روزنامه‌ای سیاسی ـ خبری به مدیریت عباسی خلیلی(١٢٧٢-١٣٥٠ش/١٨٩٣-١٩٧٢م) که در حوت (= اسفند) ١٣٠١ش/فوریۀ ١٩٢٣م، به جای روزنامۀ اقدام که در دلو(= بهمن) همین سال توسط رئیس‌الوزا، مستوفی الممالک توقیف شده بود، منتشر شد. این روزنامه نیز پس از انتشار ٤ شماره، به سبب ادامۀ تندرویهای عباس خلیلی، به دستور مستوفی‌الممالک توقیف شد(صدر هاشمی، ١/٢٢٧، ٢/٣٨-٣٩).
٢. بیدار، روزنامه‌ای به صاحب امتیازی سیدعلی محمد آقازادۀ قمی که اجازۀ انتشار آن در ١٧جدی(=دی) ١٣٠١ش، از طرف شورای عالی معارف صادر شد(بیات، ٢/٣٦٧-٣٦٨). هیچ یک از منابع از انتشار این روزنامه سخنی نگفته‌اند؛ و به نظر می‌رسد در حدّ همین اجازه‌نامه متوقف مانده باشد.
٣. بیدار، هفته‌نامه‌ای سیاسی، اجتماعی و خبری که انتشار آن به مدیریت عبدالمهدی مجد نوایی در تابستان ١٣٣٠ش، در تهران آغاز شد. عمر این هفته‌نامه کوتاه بود و ظاهراً بیش از چند شماره از آن منتشر نشد. این نشریه همانند برخی از نشریات دیگر در فاصلۀ سالهای ١٣٢٩-١٣٣٢ش/١٩٥٠-١٩٥٣م، به سبب اوضاع خاص سیاسی ـ اجتماعی، با تیراژ کم، عمر کوتاه و توزیع محدود منتشر می‌شد(صادقی نسب، ٤١؛ برزین، ٩٧، ٤١٧؛ ایرانیکا، IV/٢٤١).
٤. بیدار، هفته‌نامه‌ای(و بعداً، روزنامه‌ای) سیاسی و اجتماعی که در مزارشریف افغانستان، به زبان فارسی، با چاپ سنگی و به مدیریت عبدالعزیزخان در ٤برگ منتشر می‌شد. این نشریه در ابتدای کار خود یعنی از اول حوت(= اسفند) ١٣٠٠، با نام اتحاد اسلام، آغاز به کارکرد و دو هفته پس از آغاز سال سوم(١٥ حوت ١٣٠٣) به بیدار تغییر نام داد، اما بار دیگر در حکومت چند ماهۀ حبیب‌الله‌خان، معروف به بچه سقا(١٣٠٧ش/١٩٢٩م)، با عنوان رهبر اسلام منتشر شد و پس از سقوط حبیب‌الله‌خان، بار دیگر به نام اصلی خود، یعنی بیدار بازگشت(آهنگ، ١٥٨، ١٦٠؛ صدر هاشمی، ٢/٣٩؛ ایرانیکا، همانجا).
بیدار در طول حیات خود افزون بر عبدالعزیزخان، سردبیران و مدیران دیگری مانند حافظ عبدالقیوم، میرزا ثاقب، نورمحمد، غلام‌حسن غزنوی، محمد حنیفه، عبدالصمد، میرحیدر و عبدالرحیم داشته است(آهنگ، ١٥٨).
بیدار از ابتدای نشر روزنامه‌ای خبری ـ محلی و اجتماعی بود، ولی پس از استقرار «جمهوری دموکراتیک افغانستان»، به عنوان روزنامۀ رسمی حکومت، به یک روزنامۀ خبری و سیاسی تبدیل شد(ایرانیکا، IV/٢٤١-٢٤٢). زبان روزنامه از ابتدا فارسی بود، ولی پس از رسمیت یافتن زبان پشتو به عنوان یکی از زبانهای رسمی افغانستان(١٣١٤ش/١٩٣٦م)، برخی از مطالب آن به پشتو نوشته می‌شد(همان، VI/٢٤٢).
مآخذ: آهنگ، محمدکاظم، سیر ژورنالیسم در افغانستان، کابل، ١٣٤٩ش؛ برزین، مسعود، شناسنامۀ مطبوعات ایران، تهران، ١٣٧١ش؛ بیات، کاوه و مسعود کوهستانی‌نژاد، اسناد مطبوعات، تهران، ١٣٧٢ش؛ صادقی‌نسب، ولی‌مراد، فهرست روزنامه‌های فارسی، تهران، ١٣٦٠ش؛ صدرهاشمی، محمد، تاریخ جراید و مجلات ایران، اصفهان، ١٣٦٣ش؛ نیز:
Iranica.
علی میرانصاری