دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٥٣٤٦

بیْ‌خَبَرِ بِلْگِرامی، میرعظمت‌الله حسینی واسطی بلگرامی (د ذیقعدۀ١١٤٢/مۀ١٧٣٠)، متخلص به «بی‌خبر»، عارف، شاعر و هنرمند سدۀ ١٢ق/١٨م. پدر او میرلطف‌الله احمدی، معروف به شاه لدها(د ١١٤٣ق) اهل طریقت بود و اصل ایشان از سادات حسینی واسط است که در بلگرام سکنا گزیدند. میرغلامعلی آزاد بلگرامی از مریدان میرلطف‌الله بود و کتاب انیس المحققین را در شرح حال او نوشته است(اقبال، ٥٥؛ خلیل، ٢٣؛ منزوی، فهرستواره،...، ٣/٢٠٢٧).
تاریخ ولادت بی‌خبر و جزئیات زندگی او در منابع روشن نیست(نک‌: خلیل، اقبال، همانجاها؛ خوشگو، ٣/١٧٢)، تنها می‌دانیم که به تصوف گرایش داشت، خط شکسته را بسیار خوب می‌نوشت و در موسیقی متبحر بود(بهگوان، ٣٠؛ آزاد، ٣١٧). بی‌خبر با بیدل دهلوی ملاقات و گفت‌وگو داشته، و شرح آن را در اثر خود به نام سفینۀ بی‌خبر آورده است(آزاد، ٣١٥-٣١٦؛ اقبال، ٥٦) بی‌خبر بلگرامی در ١١٤٢ق در دهلی درگذشت و در جوار مزار شیخ‌نظام‌الدین اولیادهلوی به خاک سپرده شد(آزاد، ٣٢٥؛ خوشگو، ٣/١٧٣؛ اقبال، ٥٥).
از وی آثار چندی به جای مانده است: ١. دیوان با ٧ هزار بیت که شامل قصیده، غزل، رباعی و مثنوی است. اشعاری از این دیوان‌ در مآثر الکرام آمده است و نسخۀ خطی آن در کتابخانۀ خدابش پتنه نگهداری می‌شود(شیر، ٣/٨٣؛ «فهرست...١»، XXXII/١٢٤). ٢. سفینۀ بی‌خبر، زندگی‌نامۀ فارسی‌سرایان سدۀ ١٢ق است که به ترتیب الفبایی در ١١٤١ق جمع‌آوری، و تنظیم شده است. دو نسخۀ خطی آن در دانشگاه لاهور و دانشگاه اسلامی علیگره موجود است(خوشگو، همانجا؛ اقبال، ٥٦؛ منزوی، همان، ٣/١٩١٧، خطی مشترک، ١١/٧٤٩؛ آقابزرگ، ١٢/٧٩٥؛ رضوی، ١٧١). ٣. غبار خاطر، رساله‌ای است که اظهار تأسف از گروه‌بندی و سقوط مسلمانان در روزگار نویسنده که دوباره چاپ شده است(اقبال، همانجا؛ نوشاهی، ٤٤٠). ٤. ماقلّ و دلّ، رساله‌ای دربارۀ عقل و ادراک، و معیار درستی و نادرستی آنهاست که دو نسخۀ خطی آن در کتابخانۀ آصفیۀ حیدرآباد دکن و انجمن ترقی اردو وجود دارد(اقبال، همانجا؛ منزوی، همان، ٢/٩٧٧).
مآخذ: آزاد بلگرامی، غلامعلی، مآثر الکرام، حیدرآباد دکن، ١٩١٣م؛ آقابزرگ، الذریعة؛ اقبال، ظفر، «ماقلّ و دل»، دانش، اسلام ‌آباد، ١٣٦٦ش، شم‌ ٩؛ بهگوان داس هندی، سفینۀ هندی، پتنه، ١٩٥٨م؛ خلیل، علی ابراهیم، صحف ابراهیم، پتنه، ١٩٧٨م؛ خوشگو، بندر ابن داس، سفینه، پتنه، ١٩٥٩م؛ شیر، اطهر، مرآةالعلوم، پتنه، ١٩٦٧م؛ منزوی، خطی مشترک؛ همو، فهرستوارۀ کتابهای فارسی، تهران، ١٣٧٦ش؛ نوشاهی، عارف، فهرست نسخه‌های خطی فارسی موزۀ ملی پاکستان کراچی، اسلام‌آباد، ١٣٦٢ش؛ نیز:
Catalogue of the Arabic and Persian Manuscripts in the Khda Bakhsh Oriental Public Library, Patna, ١٩٨٠; Rizvi, A. A., Catalogue of the Persian Manuscripts in the Maulana Azad Library, Aligarh, ١٩٦٩.
مرجان افشاریان