مرام خود وممكن نيست كه همه بصواب ديده باشند. پس بينش كشفي مثل بينش فكرى است كه خطا واشتباه در أو راه دارد كما اينكه دستگاه علم ووهم در افكار راه دارد همچنين در كشف كشف رحماني وشيطانى وخيالات نفساني راه دارد وناچار است از اينكه ميزان صواب وخطائى در بين باشد كه صواب را از خطا وصحيح را از باطل تمييز دهد واين ميزان نيست مگر برهان ودليل كما اينكه توضيح أو را در جواب سؤال سابق داده ايم فعلى هذا ماداميكه بينش اهل كشف عرضه بر برهان داده نشده ومطابقت آن بار برهان معلوم نشده حكم بصحت آن نميشود. پس معلوم شد كه عمده علم حاصل از برهان ناست كه ميزان حق وقسطاس مسقيم است نه درك حاصل از رياضت كه مثل أو مثل خواب است كه گاهى خواب رحماني است وصدق است وگاهى خيالي وخيال محض است وگاهى شيطاني وكذب است پس اعتمادي بر كشف نيست مگر آنچه راست ومطابق با برهان ودليل آيد واما مقام عشق پس آنچه بر خلاف ميزان عقل است جهل است وباطل وآنچه وفق عقل است مرتبه فعليت وكمال عقل است نه اينكه مقابل با عقل است وفوق اواست تا مزاحم عقل گردد وگفته شود كه حاصل نمى شود اين مرتبه مگر از رياضت وتصفيه راه ندارد ادعائي است جزاف چه واضح وروشن است كه اهل رياضت وادعاء كنندگان كشف در هر مذهبي وملتى هست وهر يك دعوى بينش مينمايند بر طبق
[ ٢٨٠ ]
مرام خود وممكن نيست كه همه بصواب ديده باشند. پس بينش كشفي مثل بينش فكرى است كه خطا واشتباه در أو راه دارد كما اينكه دستگاه علم ووهم در افكار راه دارد همچنين در كشف كشف رحماني وشيطانى وخيالات نفساني راه دارد وناچار است از اينكه ميزان صواب وخطائى در بين باشد كه صواب را از خطا وصحيح را از باطل تمييز دهد واين ميزان نيست مگر برهان ودليل كما اينكه توضيح أو را در جواب سؤال سابق داده ايم فعلى هذا ماداميكه بينش اهل كشف عرضه بر برهان داده نشده ومطابقت آن بار برهان معلوم نشده حكم بصحت آن نميشود. پس معلوم شد كه عمده علم حاصل از برهان ناست كه ميزان حق وقسطاس مسقيم است نه درك حاصل از رياضت كه مثل أو مثل خواب است كه گاهى خواب رحماني است وصدق است وگاهى خيالي وخيال محض است وگاهى شيطاني وكذب است پس اعتمادي بر كشف نيست مگر آنچه راست ومطابق با برهان ودليل آيد واما مقام عشق پس آنچه بر خلاف ميزان عقل است جهل است وباطل وآنچه وفق عقل است مرتبه فعليت وكمال عقل است نه اينكه مقابل با عقل است وفوق اواست تا مزاحم عقل گردد وگفته شود كه حاصل نمى شود اين مرتبه مگر از رياضت وتصفيه نفس بلى اخلاص در عمل كه اشد مراتب عبوديت واكمل درجات بندگى است تأثير تامى رد مقام جذب دارد كه تعبير از أو در لسان صوفيه بمقام عشق شده است عصمنا الله وإياكم من الزلل في القول والعمل وصلى الله على محمد وآله الطاهرين حرره الاحقر علي الموسوي البهبهانى