ترجمه اصول کافي شيخ کليني - کمره‌اي، شيخ محمد باقر - الصفحة ٦٣٩

اختيار تعبير نشده و مفهوم اختيار هم كاملا روشن نيست، صاحب كافى از مذهب حق به همان مذهب (امر بين الامرين) تعبير كرده و از نص روايات پيروى نموده است.

جبر و اضطرار، تفويض مطلق كار، قضاء و قدر، مقام متوسط- در اين حديث مورد بحث شده است، بعد از فهم اين امور مى‌توان به استدلال حديث توجه كرد و براى توجه خاطر مثلى مى‌آوريم:

بهتر است براى توضيح مطلب به همراه من به يك كارگاه بيائيد كه ماشينهاى مختلف دارد، از همه دسترس‌تر يك مطبعه است، ماشين چاپ خودكار در اينجا موجود است و ماشين چاپ دستى هم هست كه ابزار آن بى‌حركت است و بايد به دست يك كارگر بچرخد.

ما اگر اراده و قدرت انسان را هم جزء او به شمار آوريم و او را از نظر جبرى يك ماشين دستى براى خدا محسوب داريم و از نظر تفويضى يك ماشين خودكار را كه خدا او را ساخته و براى عمل به خود واگذارده دور از حقيقت نگفته‌ايم، در اين صورت وجود انسان مكلف به نظر جبرى يك ماشين دستى است براى خداوند كه به قدرت خود آن را به كار مى‌اندازد و اعمال گوناگون از آن بيرون مى‌دهد.

و به نظر تفويضى ماشين خودكارى است كه پس از آن كه خدا آن را آفريده، بدون تأثير جديدى از طرف خدا خود بخود كارهاى گوناگون توليد مى‌كند، در اينجا از نظر به ماشين ما نمونه‌اى نداريم كه موضوع امر بين الامرين را با آن مجسم كنيم. من آدم الكتريكى را كه مى‌گويند اختراع شده است نديدم كه بتوانم تشخيص بدهم غير از يك ماشين خودكار است و به عنوان نمونه سوم معرفى كنم و به جاى ماشين ما يك كارگر خود مختار را نمونه سوم قرار مى‌دهيم.

يك كارگر لخت كه از خود هيچ ابزار و وسيله‌اى ندارد و همه ابزار