ترجمه اصول کافي شيخ کليني - کمره‌اي، شيخ محمد باقر - الصفحة ٦١٩ - ٢ - حقيقت بداء از نظر تعليمات شرع و نظر مذهبى

كند، و اين خود حكمتهاى بسيار دارد كه از صاحبدلان مخفى نيست مثلا مى نويسد: عمر زيد پنجاه سال است به اين معنى كه مقتضى حكمت است كه پنجاه سال عمر كند در صورتى كه عملى نكند كه عمرش بلند شود يا كم شود و اگر صله رحم كرد پنجاه سال را محو كند و به جاى آن شصت سال بنويسد و اگر قطع رحم كرد به جاى آن چهل سال ثبت كند ولى در لوح محفوظ واقع امر ثبت است كه عمر او شصت سال است يا چهل، مثل اينكه طبيب حاذق از اطلاع بر مزاج شخص حكم كند كه به طبع خود شصت سال بماند، و اگر زهر خورد و مرد يا كسى او را كشت يا دواى طول عمر بكار برد و عمرش از اين مقدار كم و زياد شد با گفته طبيب مخالف نيست و تغييرى كه در لوح محو و اثبات است نامش بداء است يا بطور تشبيه و استعماره مانند نسبت استهزاء و ابتلاء و سخريه به خدا يا به اعتبار نسبت به فرشته‌ها و مردم، در صورتى كه به ثبت اول خبر دهند و دچار محو گردد و خلاف واقع در آيد، وجود اين دو لوح چه استبعادى دارد و اين گونه محو و اثبات چرا محال است؟

تا محتاج به تأويل باشد و زحمت، گو اينكه عقل ناقص ما حكمت آن را نفهمد با اينكه حكم بسيارى از آن ظاهر است.

سپس مرحوم مجلسى وارد حكمت‌تراشى براى لوح محو و اثبات شده و چند شماره منظم كرده است و وارد اخبار بداء در ظهور امام عصر عجل اللَّه فرجه شده است و سفارش مى‌شود كه به كلام ايشان مراجعه شود. ولى سخن در اين است كه:

١- مرحوم مجلسى در بيان حقيقت بداء تحقيقى نكرده است اگر چه زمينه‌اى كه براى اخبار بداء چيده تا اندازه‌اى درست و ما آن را تأييد مى‌كنيم ولى تطبيق قول يهود با قائلين به كمون و بروز و ساير فلاسفه مورد تأمل است عقيده يهود تفويض در تكوين است به معنى مخصوصى كه ما شرح آن را در ضمن حل اخبار بداء مختصراً بيان كرده‌ايم.