ترجمه اصول کافي شيخ کليني - کمره‌اي، شيخ محمد باقر - الصفحة ٥٧٧ - ٣ - قابليت حركت

نشاط و مجاهدت در جوهر سعادت روحى دخيل است.

با توجه به اين مقدمات بايد حديث را چنين تحليل كرد:

امام مى‌فرمايد: همه اتفاق دارند كه شناختن از راه رؤيت ضرورت است يعنى بنده را در معرض اضطرار به ايمان قلبى قرار مى‌دهد و از نظر ايمان قلبى از او سلب اختيار مى‌كند و ديگر ايمان كسبى موضوعى ندارد، در اين صورت اگر ايمانى كه وسيله سعادت است، اين ايمان اضطرارى است چون در دنيا وجود ندارد همه مردم بايد محروم از ايمان باشند و اين خود مخالف قطع به وجود مؤمن در دنيا است و مخالف آيات و احاديث و نصوص صادره از پيغمبر است در تحقيق وجود مؤمنان در اين عالم، و مى‌فرمايد: اين معرفت كه ايمان اضطرارى است با ايمان كسبى كه در زمينه محجوبيت بنده از خدا ميسر است ضديت دارد.

و اگر اين معرفت اضطرارى ايمان مورد تكليف نيست و مؤمن در اين دنيا به وظيفه خود عمل كرده و ايمانى كسب كرده است ولى در آخرت ديدار حق ميسر گردد و آن ايمان اضطرارى بوجود آيد به ناچار آن ايمان كسبى كه در زمينه محجوبيت از حق به رياضت مجاهدت ميسر است از ميان مى‌رود و چون گفتيم آن ايمان هميشه به عنوان يك عمل اختيارى قلبى انجام مى‌شود و انجام آن يك وظيفه دائمى قلب است چون اقرار است و معرفت و عقد و رضا و تسليم و در مرحله ايمان قلب بنده آنى از اين اعمال نمى‌تواند منفك باشد و رؤيت خدا به چشم از دل سلب اختيار مى‌كند و ايمان كسبى منتفى مى‌شود با اينكه نبايد اين ايمان كسبى كه مناط سعادت است در معاد و آخرت هم منتفى شود، زيرا:

١- موجب انقلاب روح انسانى است و از وضع يك مجاهد در راه حق تبديل به يك جنازه مسلوب الاختيار مى‌شود و خود باخته مى‌گردد.

٢- موجب ركود و توقف او در سير الى اللَّه كه نهايتى ندارد مى‌شود.