گزيده شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٩٤ - كتابت وحى در مدينه

است كه او سال‌ها پس ازهجرت پيامبر به مدينه و طبق گزارشى، پيش از فتح مكه (سال هشتم) مسلمان شد.[١] او در مدت كتابت خود، گاه از واژه‌هاى جايگزين استفاده مى‌كرد.[٢] گويند بخشى از آيه ٩٣ انعام در نكوهش اوست‌[٣] و سپس مرتد گرديد و در فتح مكه از كسانى بود كه رسول خدا فرمان قتل آنان را صادر كرد كه با وساطت برادر رضاعى‌اش عثمان، از مرگ نجات يافت.[٤] معيقب بن ابى فاطمه دوسى نيز سياهه غنايم پيامبر صلى الله عليه و آله را مى‌نوشت.[٥] در باره حنظلة بن ربيع، معروف به حنظله كاتب،[٦] گفته‌اند كه هر وقت كاتبى نبود، او را فرا مى‌خواندند.[٧] به نقلى او فقط يك بار در حضور رسول خدا به نوشتن پرداخت و بدين سبب اين شهرت را پيدا كرد.[٨] به هرحال بيشترِ كتابتى كه از او بازگفته‌اند، مربوط به نامه‌هايى است كه پس از رحلت پيامبر صلى الله عليه و آله و در زمان خلفا نوشته است.[٩]

كتابت وحى در مدينه‌

با هجرت رسول خدا صلى الله عليه و آله به يثرب، بر شمار كاتبان وحى افزوده شد و برخى انصار نيز در زمره كاتبان قرار گرفتند. البته كسانى از قريش نيز كه در سال‌هاى پس از هجرت به مدينه مهاجرت كرده و يا پس از فتح مكه به آن شهر آمدند، به عنوان كاتب معرفى شده‌اند.

[١]. اسد الغابة: ج ١ ص ٦١٧.

[٢]. المغازى: ج ١ ص ٧٤؛ تاريخ اليعقوبى: ج ٢ ص ٥٩؛ الاستيعاب: ج ١ ص ٦٨.

[٣]. أسباب النزول، واحدى: ص ١٤٨؛ التبيان فى تفسير القرآن: ج ٤ ص ٢٠٢؛ الدرّ المنثور: ج ٣ ص ٣٠.

[٤]. الطبقات الكبرى: ج ٢ ص ١٤١؛ المغازى: ج ٢ ص ٨٥٥؛ الاستيعاب: ج ١ ص ٢٣.

[٥]. العقد الفريد: ج ٤ ص ١٥١.

[٦]. الاستيعاب: ج ١ ص ٣٧٩.

[٧]. التنبيه و الاشراف: ص ٢٤٦.

[٨]. فتوح البلدان: ج ٣ ص ٥٨٢.

[٩]. مكاتيب الرسول صلى الله عليه و آله: ج ١ ص ١٣٨.