گزيده شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٨٩ - شمار كاتبان

و يا سنگ‌هاى پهن سفيد مى‌نوشتند[١] و نسخه‌اى از آن را در خانه پيامبر صلى الله عليه و آله و نسخه‌اى را نزد خود نگه مى‌داشتند.[٢] بر اساس گزارشى از زيد بن ثابت، وى پس از فراغت از نوشتن وحى به املاى رسول خدا، نوشته خود را به دستور پيامبر صلى الله عليه و آله براى آن حضرت مى‌خوانده است.[٣]

شمار كاتبان‌

پيامبر صلى الله عليه و آله براى اجراىِ امور ديوانى، ادارى و كتابت وحى، كاتبان و منشيانى داشت كه منابع مختلف، در گزارش عده آنان همخوانى ندارند. يعقوبى (بدون تفكيك ميان كاتبان وحى و غير وحى)، آنان را سيزده نفر[٤] دانسته و برخى ديگر چهارده،[٥] ابن عساكر ٢٤،[٦] حلبى ٢٦،[٧] و برخى ٤٠،[٨] ٤٢[٩]، ٤٣[١٠] و بعضى ٤٥ نفر[١١] ثبت كرده‌اند.[١٢] قرائنى در دست است كه همه اين كسان را نمى‌توان كاتب وحى قلمداد كرد و حتى برخى محققان، كاتبان وحى را تنها شش نفر دانسته است.[١٣]

گويا اختلاف ياد شده، ناشى از خلط ميان كاتبان وحى با ديگر كاتبان پيامبر صلى الله عليه و آله‌

[١]. الإتقان فى علوم القرآن: ج ١ ص ١٦٣- ١٦٤؛ إمتاع الأسماع: ج ٩ ص ٣٣٤؛ التمهيد فى علوم القرآن: ج ١ ص ٢٨٨.

[٢]. پژوهشى در تاريخ قرآن: ص ٢١٠؛ تفسير احسن الحديث: ج ١ ص ١٤.

[٣]. آيات الاحكام، جرجانى: ج ٣ ص ١٩.

[٤]. تاريخ اليعقوبى: ج ٢ ص ٨٠.

[٥]. منهاج البراعة: ج ١ ص ٢٠٧.

[٦]. تاريخ دمشق: ج ٤ ص ٣٢٣- ٣٤٩.

[٧]. السيرة الحلبية: ج ٣ ص ٤٢٢.

[٨]. در آستانه قرآن: ص ٢٧.

[٩]. تاريخ قرآن، زنجانى: ص ٥١، پژوهشى در تاريخ قرآن: ص ٢٠٢.

[١٠]. در آستانه قرآن: ص ٢٧؛ أضواء البيان: ج ٩ ص ٢٠.

[١١]. پژوهشى در تاريخ قرآن: ص ٢٠٢؛ تاريخ قرآن، محمود راميار: ص ٢٦٣- ٢٦٤.

[١٢]. در آستانه قرآن: ص ٢٧.

[١٣]. بحوث فى تاريخ القرآن و علومه: ص ١٣١.