گزيده شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٥٠٩ - ١ ضعف خط عربى

روايت حفص‌[١] بود[٢] و ساير قرائت‌ها متروك شد، و تنها در كشور مغرب، قرائت نافع به روايت ورش، متداول است.[٣]

عوامل اختلاف قرائات‌

پديده اختلاف قرائات قرآن عوامل مختلفى دارد كه مهم‌ترين آنها عبارت اند از:

١. ضعف خطّ عربى‌

قرآن كريم در آغاز با رسم الخطى نگاشته مى‌شد كه نقطه و اعراب نداشت و همچنين الف وسط كلمات نوشته نمى‌شد؛[٤] چنان‌كه‌ «مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ» را بعضى‌ «مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ» قرائت كرده‌اند.[٥] از همين رو تلاوت قرآن، بيشتر از آن كه متكى به نوشتار باشد، به گفتار و حفظ متكى بود. حتى عثمان پس از توحيد مصاحف در كنار ارسال هر مصحف به شهرهاى مهمّ اسلامى همچون مكه، بصره، كوفه و شام،[٦] يكى از بزرگ‌ترين شخصيت‌ها را كه در قرائت قرآن تبحر داشت و قرائت آن را بى‌واسطه از پيامبر صلى الله عليه و آله يا صحابه بزرگ فرا گرفته بود، گسيل داشت.[٧] اين اقدام بيانگر آن است كه‌

[١]. حفص بن سليمان اسدى كوفى( م ١٩٣ ق)، يكى از دو راوى قرآن از عاصم است. وى بارها قرآن را براستادش عاصم خوانده است. اكنون، قرآن‌ها طبق روايت حفص، از عاصم، از ابو عبد اللَّه سلّمى، از امام على عليه السلام، چاپ مى‌شود.

[٢]. ر. ك: المناقب، ابن شهر آشوب: ج ١ ص ٣٢١؛ سير أعلام النبلاء: ج ٨ ص ٥٠٥٠؛ الإتقان فى علوم القرآن: ج ١ ص ٢٠٠.

[٣]. التبيان فى تفسير القرآن: ج ٧ ص ٤٤ ح ١١٣؛ البرهان فى علوم القرآن: ج ١ ص ٣٢٥، البيان: ص ١٤٠.

[٤]. البيان: ص ١٦٤.

[٥]. تفسير العياشى: ج ١ ص ٢٢؛ التبيان فى تفسير القرآن: ج ١ ص ٣٣؛ الكشاف: ج ١ ص ٥٦.

[٦]. أحكام القرآن، ابن عربى: ج ٢ ص ١٠٣٦- ١٠٤١؛ بيان المعانى: ج ١ ص ٣١.

[٧]. مناهل العرفان: ج ١ ص ٤٠٢- ٤٠٣؛ تاريخ قرآن: ص ٤٦٤- ٤٦٥.