گزيده شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤١٥ - ٥/ ١ ام القرآن

فصل پنجم: نام‌ها و ويژگى‌هاى برخى سوره‌ها

٥/ ١ امّ القرآن‌

قرآن‌

«و به راستى، به تو سَبْعِ مَثانى و قرآن عظيم را عطا كرديم».[١]

حديث‌

٢٣٤. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سوره فاتحه (حمد)، هفت آيه دارد كه يكى از آنها، «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» است. اين سوره، همان سَبعِ مَثانى و قرآن عظيم و امّ القرآن و فاتحة الكتاب است.[٢]

٢٣٥. امام صادق عليه السلام‌- در باره آيه شريف: «وَ لَقَدْ آتَيْناكَ سَبْعاً مِنَ الْمَثانِي وَ الْقُرْآنَ الْعَظِيمَ؛ و به راستى، به تو سَبعِ مَثانى و قرآن عظيم را عطا كرديم»-: مراد، سوره حمد است كه هفت آيه دارد و «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ»، يكى از آنهاست. آن [سوره‌] را مَثانى (دوگانه‌ها) گفته‌اند؛ چون در دو ركعت [اوّل و دوم نمازها] تكرار مى‌شود.[٣]

[١]. حجر: آيه ٨٧:« وَ لَقَدْ آتَيْناكَ سَبْعاً مِنَ الْمَثانِي وَ الْقُرْآنَ الْعَظِيمَ».

[٢].« الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ» سَبعُ آياتٍ، إحداهُنَ‌« بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» وهِيَ السَّبعُ المَثاني وَالقُرآنُ العَظيمُ، وهِيَ امُّ القُرآنِ، وهِيَ فاتِحَةُ الكِتابِ( السنن الكبرى‌: ج ٢ ص ٦٧ ح ٢٣٨٩، تفسير ابن كثير: ج ١ ص ٢٢).

[٣]. هِيَ سورَةُ الحَمدِ، وهِيَ سَبعُ آياتٍ، مِنها« بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» وإنَّما سُمِّيَتِ المَثانِيَ؛ لِأَنَّها تُثَنّى‌ فِي الرَّكعَتَينِ( تفسير العيّاشى: ج ١ ص ١٩ ح ٣، بحار الأنوار: ج ٨٥ ص ٢٠ ح ١٠).