گزيده شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣١ - ٥ مصحف

مجموعه‌اى از ورق‌هاست كه به صورت يكجا گرد آمده باشند.[١] اين كلمه در قرآن نيامده، ولى كلمه «صُحُف» (جمعِ صحيفه: پوست يا كاغذ كه بر آن مى‌نوشته‌اند[٢]) از همين ريشه، در هشت آيه قرآن آمده است‌[٣] و از ميان آنها، تنها آيه دوم سوره بيّنه به روشنى به قرآن اشاره دارد:

«رَسُولٌ مِنَ اللَّهِ يَتْلُوا صُحُفاً مُطَهَّرَةً.[٤]

فرستاده‌اى است از سوى خداوند كه صحيفه‌هاى پاك را تلاوت مى‌كند».

برخى معتقدند كه نخستين نام قرآن، «مصحف» بوده و نقل مى‌كنند كه مسلمانان پس از وفات رسول خدا صلى الله عليه و آله چون خواستند كه نامى براى كتاب خود برگزينند، از ميان پيشنهادهاى مختلف، كلمه «مصحف» را برگزيدند و پيش از آن مسلمانان نامى براى كتاب خود نداشتند.[٥] عرب پيش از اين نيز با كلمه مصحف آشنا بود و به اشعار جاهليت، «مَصاحِف» مى‌گفت.[٦]

با اين حال، به نظر مى‌رسد كلمه مصحف را به «مجموعه نوشته شده آيات و سوره‌ها» مى‌گفته‌اند كه پس از رحلت پيامبر صلى الله عليه و آله پديد آمد و مسلمانان آنها را در چارچوب كتاب (بين الدفّتَين) نگاشتند؛[٧] اما آن وحى كه به عنوان واپسين كتاب آسمانى بر پيامبر صلى الله عليه و آله نازل مى‌شد، «قرآن» نام داشت. در حقيقت، وجود مادّى و كَتبى قرآن را «مصحف» گويند و گواه اين مدّعا رواياتى است كه «قرائت قرآن از روى‌

[١]. ر. ك: العين: ج ٣ ص ١٢٠؛ لسان العرب: ج ٩ ص ١٨٦ ماده« صحف».

[٢]. المصباح المنير: ص ٣٣٤، الصحاح: ج ٤ ص ١٣٨٤ ماده« صحف».

[٣]. المعجم المفهرس: ص ٤٠٣.

[٤]. بيّنه: آيه ٢.

[٥]. البرهان فى علوم القرآن: ج ١ ص ٢٨١- ٢٨٢؛ الإتقان فى علوم القرآن: ج ١، ص ٥١، ١٨٥ و ٢٠٥( نوع ١٧)؛ غرائب القرآن: ج ١ ص ٢٩؛ معالم المدرستين: ج ٢ ص ١٤. نيز، ر. ك: تاريخ قرآن، محمود راميار: ص ١٠- ١١.

[٦]. ر. ك: تاريخ الطبرى: ج ٢ ص ٥٠٠؛ تاريخ قرآن، محمود راميار: ص ١٠.

[٧]. ر. ك:« نام‌هاى قرآن»، على حجتى كرمانى، مكتب اسلام: سال ٦، شماره ١٣، ص ٤٢١.