گزيده شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٣٢ - ١ - ٤ نظم و اسلوب

حروف آنها متجانس و به يكديگر شبيه باشند، خواه از يك ريشه، مشتق باشند، مانند رسول و رسايل، يا از يك ماده، مشتق باشند، امّا حروف آنها چندان شبيه و نزديك به يكديگر باشند كه در ظاهر توهم اشتقاق شود، مانند زمان و زمين. دو آيت ذيل، جلوه‌نماى اين هنر بيانى اند:

«يا أَسَفى‌ عَلى‌ يُوسُفَ‌.[١]

حسرت بر يوسف».

«أَنْتُمْ تَخْلُقُونَهُ أَمْ نَحْنُ الْخالِقُونَ‌.[٢]

آيا شما آن را آفريده‌ايد، يا ما آفريننده‌ايم؟»

طباق‌ كه جمع ميان واژگان متقابل است، در اين نمونه آيات، رخ‌نمايى مى‌كند:

«لِكَيْلا تَأْسَوْا عَلى‌ ما فاتَكُمْ وَ لا تَفْرَحُوا بِما آتاكُمْ.[٣]

تا مبادا بر آنچه از دست شما رفته، تأسف بخوريد، و به آنچه به شما داده، شادمانى نماييد».

«لَها ما كَسَبَتْ وَ عَلَيْها مَا اكْتَسَبَتْ.[٤]

براى آن، همان چيزى است كه به دست آورده، و بر ضدّ آن هم همان است كه خود كسب كرده است».

«وَ تَحْسَبُهُمْ أَيْقاظاً وَ هُمْ رُقُودٌ.[٥]

آنان را بيدار پنداشتند، و حال آن كه خواب بودند».

تناسب و ائتلاف‌ نيز يكى از اسلوب‌هاى تعبير قرآنى است كه بهره‌گيرى از آن، به آيتِ ذيل طراوت و حلاوت ديگرى بخشيده است:

[١]. يوسف: آيه ٨٤.

[٢]. واقعه: آيه ٥٩.

[٣]. حديد: آيه ٢٣.

[٤]. بقره: آيه ٢٨٦.

[٥]. كهف: آيه ١٨.