گزيده شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢١٠ - ١ - ١ آرايههاى سيماى قرآن

از آن جا كه ويژگى‌هاى حروف، تأثير خاصى در آوا و طنين سخن دارد و موجب خوش‌نوايى يا نفرت‌انگيزى مى‌شود، بايد در تركيب حروف نهايت دقت صورت گيرد و خصوصيت‌هاى هر يك ملحوظ شود تا اداى واژگان، روان و خوشخوان و از تنافر و سنگينى به دور باشد.

قرآن كه تجلى دانش خداى رازآگاه و محيط بر همه اسرار است- «وَ ما كانَ رَبُّكَ نَسِيًّا؛[١] پروردگارت هرگز فراموش كار نبوده است»- اين ويژگى‌ها و ظرافت‌ها را به تمام، رعايت كرده است و در هر زاويه‌اى از كلمات و تركيبات خود، حرف و لفظ مناسب را نهاده است.

در پاسخ به پرسش مثبت، دو كلمه «نَعَمْ» و «بَلى» به كار مى‌رود؛ ولى هر يك جايگاهى ويژه دارد. «بَلى» در جايى به كار مى‌رود كه سؤال با همزه استفهام و با مضمونى نفى‌آميز همراه باشد كه نتيجه اثبات در پى دارد:

«أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ قالُوا بَلى‌.[٢]

آيا من پروردگار شما نيستم؟ گفتند: چرا [هستى‌]».

امّا «نعم» در مورد سؤال با هل استفهامى كاربرد دارد:

«... فَهَلْ وَجَدْتُمْ ما وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقًّا قالُوا نَعَمْ‌.[٣]

آيا وعده پروردگارتان را حق يافتيد؟ گفتند: آرى».

در قرآن، طولانى‌ترين واژگان و جمله‌هاى آن با حروف متوالى چون:

«فَسَيَكْفِيكَهُمُ اللَّهُ»،[٤] «لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ»،[٥] «عَلى‌ أُمَمٍ مِمَّنْ مَعَكَ»،[٦] با يكديگر

[١]. مريم: آيه ٦٤.

[٢]. اعراف: آيه ١٧٢.

[٣]. اعراف: آيه ٤٤.

[٤]. بقره: آيه ١٣٧.

[٥]. نور: آيه ٥٥.

[٦]. هود: آيه ٤٨.