گزيده شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٣٤ - شمار آيات قرآن

حروف يا كلمات يا جمله‌هاى قرآن، واقع در يك سوره، با فاصله معيّن [از قبل و بعد] و جدا از قبل و بعد است.[١]

شمار آيات قرآن‌

در شمار آيات قرآن، اختلاف است. اين اختلاف هرگز به معناى زيادت و نقصان در قرآن و كميّت كلمات و جمله‌هاى آن نيست. به گفته سيوطى علّت اختلاف گذشتگان در شمارش آيات، آن است كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله هنگام تلاوت، بر سرآيه‌ها وقف مى‌كرد- چون آيات، توقيفى اند- و هنگامى كه جاى آن معلوم مى‌شد، براى تكميل كردن سخن، آن را وصل مى‌كرد و شنونده گاهى چنين مى‌پنداشت كه آن‌جا فاصله‌اى نيست؛[٢] يعنى گاهى شنونده، دو آيه را يكى مى‌شمرد. بنا بر اين، اختلاف روايات در موارد وصل و وقف، سبب اختلاف در شمار آيات شد و در پى آن، مكتب‌هايى گوناگون در اين باره پديد آمد كه عبارت اند از: مكتب مكّى با شمارگان ٦٢١٩ آيه، كوفى با ٦٢٣٦ آيه، مدنى با دو عدد ٦٠٠٠ و ٦٢١٤ آيه، بصرى با رقم ٦٢٠٤ آيه و شامى با ٦٢٢٥ آيه.[٣]

عدد آيات در مصحف شريف، بر اساس مكتب كوفى است. سيوطى نقل مى‌كند كه عدد ٦٠٠٠ اجماعى است و كمتر از آن نگفته‌اند؛ اما در بيشتر از آن، چند عدد گفته‌اند: ٢١٤، ١٤، ١٩، ٢٥ و ٣٦. ابن ضريس از طريق عثمان بن عطاء، از پدرش، از ابن عباس نقل مى‌كند كه تمام آيات قرآن ٦٦٠٠ آيه است.[٤]

در روايتى از پيامبر صلى الله عليه و آله آمده است كه مجموع آيات قرآن ٦٢٣٦ آيه است:

[١]. دائرة المعارف قرآن كريم: ج ١ ص ٤٠٨ مدخل« آيه».

[٢]. الإتقان فى علوم القرآن: ج ١ ص ١٨١- ١٨٢.

[٣]. نور علم: ش ٤٣ و ٤٤ ص ٨( مقاله« آيه»، سيّد محمّدباقر حجّتى).

[٤]. الإتقان فى علوم القرآن: ج ١ ص ١٨٢.