شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٢١ - آثار مكتوب در اعراب قرآن

فتحه براى نصب، كسره براى جر، و سكون براى جزم. علامت‌هاى فرعى گونه‌هاى مختلفى به شرح ذيل دارند:

١. الف در اسم‌هاى تثنيه، واو در اسم‌هاى جمع مذكّر سالم و اسماى ستّه، و نون در هفت صيغه فعل مضارع يعنى دو صيغه جمع مذكر، چهار صيغه تثنيه و مفرد مؤنث مخاطب (افعال خمسه)، نقش ضمه و علامت رفع دارند.

٢. ياء در اسم‌هاى تثنيه و جمع مذكّر سالم، الف در اسم‌هاى ستّه، كسره در جمع مؤنث سالم، و حذف نون در پنج فعل مضارعِ ياد شده، به جاى فتحه نقش اعراب نصب را ايفا مى‌كنند.

٣. ياء در اسم‌هاى تثنيه و جمع مذكّر سالم و اسماى ستّه، و فتحه در اسم‌هاى غير منصرف، به جاى كسره نقش اعراب جر را ايفا مى‌كنند.[١]

٤. سكون در پنج صيغه فعل مضارع صحيح، حذف لام الفعل در همان صيغه‌ها از فعل ناقص، و حذف نون در صيغه‌هاى تثنيه، جمع مذكر و مفرد مؤنث مخاطب، علامت جزم اند.[٢]

آثار مكتوب در اعراب قرآن‌

جايگاه و نقش مهم دانش اعراب قرآن در فهم و تفسير قرآن سبب شد كه دانشمندان پس از قرن دوم به طور گسترده به تحقيق و تأليف در اين دانش قرآنى بپردازند. به ظاهر، نخستين بار ابوجعفر رؤاسى، از اصحاب امام باقر عليه السلام و امام صادق عليه السلام، كسايى و فرّاء، كتاب‌هايى با عنوان إعراب القرآن نگاشته‌اند.[٣]

پس از نيمه دوم قرن دوم هجرى، از انديشه‌ها و آراى نحوى خليل و سيبويه كه بگذريم،[٤] دانشمندان ذيل، صاحب تأليف در اعراب قرآن بوده‌اند، اگر چه بسيارى‌

[١]. شرح قطر الندى: ص ٤٢ به بعد؛ النحو الوافى: ج ١ ص ٩٦- ٩٧؛ البهجة المرضية: ج ١ ص ٥٠- ٥١.

[٢]. البهجة المرضية: ج ١ ص ٧٤ و ٧٨.

[٣]. الذريعة: ج ٢ ص ٢٣٥- ٢٣٦؛ تأسيس الشيعة: ص ٦٧- ٦٨.

[٤]. ظاهرة الاعراب: ص ٢٣٢- ٢٥٢.