شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٢٢ - آثار مكتوب در اعراب قرآن

از اين كتاب‌ها به دست ما نرسيده است:[١] قُطرُب نحوى (م ٢٠٦ ق)،[٢] ابو عبيده معمر بن مثنّى (م ٢١٠ ق)،[٣] عبد الملك بن حبيب قرطبى (م ٢٣٩ ق)، ابوحاتم سجستانى (م ٢٤٨ ق)،[٤] ابن قتيبه (م ٢٧٠ ق)،[٥] مبرّد نحوى (م ٢٨٥ ق)[٦] و ابو العباس ثعلب نحوى (م ٢٩١ ق). ابراهيم بن محمد نفتويه (م ٣٢٣ ق)،[٧] ابو البركات ابن الأنبارى (م ٥٧٧ ق) صاحب البيان فى غريب إعراب القرآن، ابوجعفر نحاس نحوى (م ٣٣٨ ق) صاحب إعراب القرآن، ابوبكر ابن اشته اصفهانى (م ٣٦٠ ق) صاحب رياضة الألسنة فى إعراب القرآن و معانيه، مكّى بن ابى طالب (م ٤٣٧ ق) صاحب مشكل إعراب القرآن، اسماعيل بن خلف (م ٤٥٥ ق)، خطيب تبريزى (م ٥٠٢ ق)، ابوالحسن على بن ابراهيم حوفى نحوى (م ٥٦٢ ق) صاحب كتاب المفصّل در ده جلد در اعراب قرآن، ابو البقاء عبد اللَّه بن حسين عكبرى (م ٦١٦ ق) صاحب التبيان فى إعراب القرآن- كه از آن با عنوان إملاء ما منّ به الرحمن نيز ياد شده-، ابواسحاق ابراهيم بن محمد سفاقسى (م ٧٤٢ ق) صاحب المُجيد فى إعراب القرآن المجيد، محمد بن سليمان صرخدى (م ٧٩٢ ق) كه كتاب سفاقسى را تلخيص كرده، سمين حلبى (م ٧٥٦ ق) صاحب الدر المصون فى علوم الكتاب المكنون.[٨]

در كنار كتاب‌هاى إعراب القرآن بايد از كتاب‌هاى معانى القرآن نيز ياد كرد كه مشتمل بر اعراب قرآن نيز بوده‌اند.[٩] برخى تفاسير جامع نيز به اعراب آيات قرآن توجهى گسترده داشته‌اند، مانند التبيان شيخ طوسى و الكشّاف زمخشرى و مجمع‌

[١]. قضايا الجملة الخبرية: ج ١، ص ٣١.

[٢]. الفهرست: ص ٥٨.

[٣]. الفهرست: ص ٦٠.

[٤]. كشف الظنون: ج ١ ص ١٢١.

[٥]. الفهرست: ص ٧٦.

[٦]. الفهرست: ص ٦٥.

[٧]. بغية الوعاة: ج ١ ص ٤٢٩؛ طبقات المفسرين: ج ١ ص ٢١؛ قضايا الجملة الخبرية: ج ١ ص ٣٩.

[٨]. كشف الظنون: ج ١ ص ١٢١- ١٢٣.

[٩]. براى آگاهى از اسامى مؤلفان اين آثار، ر. ك: الفهرست: ص ٣٧.