دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٣٥ - وفات

اين امر نمى‌شناخت و به كسى جز وى مراجعه نمى‌كرد.[١] گفتنى است كه برخى از مخالفت‌ها از ناحيه كسانى چون: احمد بن هلال، محمّد بن نصير، و محمّد بن على بن بلال،[٢] مورد قبول جامعه شيعى قرار نگرفت. مدت طولانى نيابت و وكالت محمّد بن عثمان، همراه با وجاهت شخصيت او سبب گرديد تا تشكيلات وكالت در اين مدّت طولانى، پابرجا بماند و تقويت شود. محمّد بن عثمان در حدود چهل سال به عنوان نايب خاص، فعّاليت داشت.[٣] در اين مدت طولانى، او به پاسخگويى به پرسش‌ها و نيازهاى مردم مى‌پرداخت. تنها در حوزه بغداد، ده نفر دستيار به او يارى مى‌رساندند. يكى از اين ده نفر، حسين بن روح است كه بعدها به جانشينىِ او منصوب گشت.

نگاشته‌ها

افزون بر منصب اجرايى نيابت و وكالت، او نگاشته‌هايى در حديث و فقه نيز داشته.

سؤالات او از امام عسكرى عليه السلام همراه با جواب ايشان به خطّ او در اختيار عبد اللَّه بن جعفر حِميرى قرار داشت.[٤] وى همچنين كتاب‌هايى را در موضوعات فقهى نگاشته كه جمع‌آورى و تبيين احاديث امام عسكرى عليه السلام و فرزندش امام مهدى عليه السلام است. محمّد بن عثمان، احاديث امام هادى عليه السلام را از طريق پدرش نقل كرده است.

اين نوشتار، بعدها در اختيار وكيلانِ پس از او قرار گرفت.[٥] مباحثات علمى او با برخى از افراد نيز در كتاب‌هاى حديثى بيان شده است.[٦]

وفات‌

محمّد بن عثمان در سال‌هاى پايانى عمر خويش، برخى از كارها بويژه پرداخت اموال‌

[١]. ر. ك: ص ٣٣٩ ح ٦١٨.

[٢]. ر. ك: ص ٣٤٩ ح ٦٢٧.

[٣]. الغيبة، طوسى: ص ٣٦٦.

[٤]. الرجال، نجاشى: ص ٢١٩، الفهرست، طوسى: ص ١٦٧.

[٥]. الغيبة، طوسى: ص ٣٦٣. نيز، ر. ك: الذريعة: ج ٢ ص ١٠٦.

[٦]. كمال الدين: ص ٥٠٧ و ٥١٩.