دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٥٥ - حوادث دوران نيابت

خاندان آل فرات، وزارت عبّاسيان را در اختيار داشتند. در سال ٣١٢ ق و در پى كنار نهاده شده آل فرات و دستگيرى و زندانى شدن آنها به اتّهام همكارى با قرامطه،[١] حوادثى پديد آمد كه به اختفا و سپس حبس حسين بن روح انجاميد.[٢] او در سال‌هاى ٣١٢ تا ٣١٧ ق درزندان به سر برد. در اين زمان، يكى از نزديك‌ترين افراد به او يعنى محمّد بن على شلمغانى، منحرف شد و براى خود، ادّعاى نيابت كرد و نيابت حسين بن روح را انكار نمود.[٣]

انحراف شلمغانى بويژه در ايّام حبس حسين بن روح، از مهم‌ترين حوادث در سازمان وكالت بوده است.[٤] در سال ٣١٧ ق، پس از كودتاى سپاهيان عليه مقتدر عبّاسى، خليفه به زندان افتاد و زندانيان پيشين آزاد شدند.[٥] پس از آزادى حسين بن روح از زندان و قدرت گرفتن برخى از افراد خاندان نوبختى در دربار عبّاسى و سپاه،[٦] او اقتدار و موقعيت پيشين خود را به دست آورد.

حسين بن روح، به تصريح موافقان و مخالفان، از مهم‌ترين و عاقل‌ترين افراد دوره خويش بود و در ميان مردم و حتّى دربار خلافت، عزّت و احترام ويژه داشت.[٧]

رفتار حسين بن روح بويژه در ارتباط با باورهاى عمومى اهل سنّت، بسيار محتاطانه بود. او دربان خويش را به سبب لعن كردن معاويه، از كار بركنار نمود[٨] و با

[١]. ر. ك: تجارب الامم: ج ١ ص ١٢٠- ١٢٧.

[٢]. تاريخ الإسلام: ج ٢٥ ص ١٩٠.

[٣]. تاريخ الطبرى: ص ١٢٢.

[٤]. ر. ك: ج ٤ ص ٩٧( فصل چهارم/ محمّد بن على شلمغانى).

[٥]. تاريخ الإسلام: ج ٥ ص ١٩١.

[٦]. ر. ك: خاندان نوبختى: ص ١٨١- ١٩٣.

[٧]. ر. ك: تاريخ الإسلام: ج ٢٥ ص ١٩١.

[٨]. الغيبة، طوسى: ص ٣٨٥ ح ٣٤٨.