دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٠٤ - ٤ - ٦ دانشمندان بزرگ شيعه در عصر غيبت صغرا

مخالفان آنان قرار گرفت.[١]

يكى از دستاوردهاى نهاد وكالت، كمك به رشد علمى و فرهنگى جامعه شيعه بود. در واقع، وكيلان از طريق ارتباط دادن شيعيان با ائمّه عليهم السلام، در جهت رفع مشكلات فرهنگى و پاسخ به سؤالات علمى آنان گام بر مى‌داشتند. البتّه ارتباطات گسترده شيعيان با ائمّه عليهم السلام در دوره‌هاى پيشين، خود، زمينه‌ساز اين توسعه علمى و فرهنگى بود و شاهد آن، ظهور شمار قابل توّجه انديشمندان و نويسندگان از ميان شاگردان و اصحاب ائمه عليهم السلام است. شيخ طوسى، راويان و اصحاب امام دهم را ١٨٤ و اصحاب امام يازدهم را ١٠٢ نفر نام برده است.[٢] در ميان اين افراد، انديشمندان و مؤلّفان نامدارى وجود دارند كه آثار مكتوب فراوانى از خود به جاى گذاشته و احاديث فراوانى را از امامان عليهم السلام نقل نموده‌اند.

٤- ٦. دانشمندان بزرگ شيعه در عصر غيبت صغرا

احمد بن محمّد بن عيسى قمى (زنده تا ٢٧٤ ق) از بزرگان خاندان اشعرى در قم و زعيم حوزه علميّه اين شهر و از اصحاب امام هادى عليه السلام و امام عسكرى عليه السلام بود. وجود نام او در سند بسيارى از احاديث كتب اربعه، حاكى از وثاقت او در نقل حديث است و شمار فراوان شاگردانش، جايگاه والاى وى را در علوم نشان مى‌دهد. پانزده اثر مكتوب از وى نام برده شده است.[٣]

عبد اللَّه بن جعفر حميرى (م حدود ٣١٠ ق) نيز از اصحاب برجسته اين دو امام و از دانشمندان مشهور غيبت صغرا است. علاوه بر احاديث فراوان وى مى‌توان از كتاب‌هاى او: الغيبة، قرب الإسناد و كتاب توقيعات نام برد.[٤]

[١]. جغرافياى انسانى شيعه، جعفريان: ص ٥٥.

[٢]. رجال الطوسى: ص ٣٨٣- ٤٠٣.

[٣]. ر. ك: رجال النجاشى: ج ١ ص ٢١٦ و معجم رجال الحديث: ج ٢ ص ٢٩٦.

[٤]. رجال النجاشى: ج ٢ ص ١٨، الفهرست، طوسى: ص ١٦٧.