دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٤٠ - ٢ سرداب غيبت

سُنَّةٌ مِن موسى‌، وَ سُنَّةٌ مِن عيسى‌، وَ سُنَّةٌ مِن يوسُفَ، وَ سُنَّةٌ مِن مُحَمّد صلى الله عليه و آله، فَأَمّا مِن موسى‌: فَخائِفٌ يَتَرَقَّبُ.[١]

شنيدم كه امام باقر عليه السلام مى‌فرمود: «در صاحب الأمر، چهار سنّت از چهار پيامبر، وجود دارد: سنّتى از موسى و سنّتى از عيسى و سنّتى از يوسف و سنّتى از محمّد.

امّا آنچه از سنّت موسى است، اين است كه بيمناك و در انتظار است».

٤. حديث‌هايى كه دلالت دارند زمين از حجّت ظاهر يا غايب، خالى نيست، مانند آنچه امام على عليه السلام به كميل بن زياد نخعى فرمود:

اللَّهُمَّ، بَلى‌ لا تَخلُو الأَرضُ مِن قائِمٍ بِحُجَّةٍ، (إمّا) ظاهِرٍ مَشهورٍ، وَ باطن مَغمورٍ، لِئَلّا تَبطُلَ حُجَجُ اللَّهِ وَ بَيِّناتُهُ.[٢]

به خدا سوگند، زمين، از قيام كننده به حجّت، خالى نيست خواه ظاهر و آشكار و يا باطن و پنهان، تا حجّت‌هاى الهى و ادلّه روشنش باطل نگردند.

بر اساس اين شواهد و قراين و مانند آنها نتيجه مى‌گيريم كه امام عليه السلام در زمين و در ميان مردم زندگى مى‌كند؛ امّا اين كه از ميان احتمال دوم و سوم در باره غيبت (ديده نشدن و يا شناخته نشدن)، كدام يك قوى‌تر است؟ بايد گفت كه دليلى بر تعيين يكى از اينها نيست و هر دو مى‌تواند صادق باشند، بدين معنا كه امام عليه السلام، گاه ديده نمى‌شود و گاه شناخته نمى‌گردد. البتّه برخى از ادلّه پيشين مانند دليل دوم، دلالت داشتند كه امام عليه السلام ديده نمى‌شود و برخى نيز از اين جهت، ساكت بودند. از اين روى، اظهار نظر صريح در اين باره، دشوار است؛ بلكه مى‌توان گفت كه امام عليه السلام گاه ديده نمى‌شود و گاه شناخته نمى‌شود.

٢. سرداب غيبت‌

در شهر سامرّاى عراق و در جوار حرم عسكريّين عليهما السلام، زيرزمينى وجود دارد كه‌

[١]. ر. ك: ص ٦ ح ٤٧٩.

[٢]. ر. ك: ص ١٩٨ ح ٥٩٢.