دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٧١ - الف - جهان اسلام، در آستانه غيبت صغرا

فصل دوم: فضاى جامعه اسلامى منتهى به عصر غيبت كبرا[١]

سال ٢٦٠ هجرى قمرى كه امام حسن عسكرى عليه السلام با توطئه معتمد عبّاسى به شهادت رسيد، غيبت كوتاه امام دوازدهم آغاز شد و ٦٩ سال نيز به طول انجاميد. عوامل بسيارى زمينه‌ساز غيبت امام مهدى عليه السلام بودند كه گفتگو در باره همه آنها هدف اين نوشتار نيست؛ امّا از آن جايى كه اوضاع و شرايط سياسى، اجتماعى و فرهنگى حاكم بر جامعه اسلامى، بخشى از اين عوامل و يا تأثيرگذار بر آنها بوده‌اند، لازم است به طور كوتاه به وضعيت جهان اسلام در آستانه غيبت، اشاره گردد. بدين منظور، اوضاع سياسى و فرهنگى جهان اسلام و تشيّع در دو بخش: پيش از غيبت صغرا و دوره غيبت صغرا، بررسى مى‌شود.

الف- جهان اسلام، در آستانه غيبت صغرا

در دهه‌هاى ميانى قرن سوم كه منتهى به غيبت امام دوازدهم شد، قدرت سياسى به طور كلّى در دست دو گروه بود: نخست، خاندان عبّاسى كه در بغداد علاوه بر اقتدار سياسى، زعامت معنوى مسلمانان را نيز براى خود مى‌دانستند و دوم، دولت‌هاى خودمختار و نيمه‌مستقل كه در پى تجزيه سياسى حكومت اسلامى و يا

[١]. متن اوليه به قلم پژوهشگر ارجمند، حسن حسين زاده شانه‌چى نگاشته و سپس تنظيم و تكميل و نهايى شده است.