دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٩٣ - ١ نصب وكيلان خاص

مدّعيان راستگو و دروغگو، در احاديث و پيشگويى معصومان عليهم السلام گوشزد شده‌[١] است، چنان كه آنان راه‌كارهايى را براى تشخيص مدّعيان صادق از كاذب، در اختيار ما نهاده‌اند.

آزمودن مدّعيان با پرسش‌هايى كه پاسخ آنها را جز امامانِ مرتبط با غيب و ملكوت هستى نمى‌داند، يكى از اين راه‌هاست.[٢]

ب- جريان‌هاى جانبىِ يارى دهنده‌

در كنار اقدام‌هاى اصلى و علمى اهل بيت عليهم السلام، دو اتّفاق و اقدام ديگر ايشان، به آمادگى ذهنى و اجتماعى شيعيان يارى رساند: يكى نصب وكيلان و ديگرى ارجاع به عالمان و راويان فقيه (دين‌شناس)، كه اوّلى بيشتر براى رتق و فتق امور مالى بود و دومى براى حل پرسش‌ها و مشكلات علمى.

١. نصب وكيلان خاص‌

با توسعه اقتصادى جامعه اسلامى در اوايل قرن دوم هجرى، ارتباطات مالى امامان و شيعيان، گسترش يافت و امامان عليهم السلام وكيلانى را براى تدبير امور مالى شيعيان، نصب كردند و با تبيين مسائل خمس، زكات و ديگر انفاق‌هاى واجب و مستحب، آنان را براى اخذ، ارسال و توزيع اين وجوه مالى، جانشين خود نمودند.[٣] اين وكيلان، مورد اعتماد مردم و گاه عالِم بودند و بويژه در مناطق دوردست جامعه اسلامى، نياز مردم را در حوزه ارتباطات مالى با امام و نيز اوقاف و صدقات، حل مى‌كردند. نهاد

[١]. ر. ك: ج ٧ ص ٢٣٣ ح ١٢٩٠.

[٢]. ر. ك: الكافى: ج ١ ص ٣٤٠ ح ٢٠( و فيه:« إِذَا ادَّعَاهَا مُدَّعٍ، فَاسْأَلُوهُ عَن أَشيَاءَ يُجِيبُ فِيهَا مِثْلَهُ؛ هر گاه مدّعى‌اى ادّعاى امامت كرد، از او چند سؤال كنيد، كه مثل صاحب در آنها جواب مى دهد») و ص ٣٤٣ باب« ما يفصل به بين دعوى المحقّ و المبطل فى أمر الإمامة؛ باب در بيان آنچه به واسطه آن در ميان دعواى آن كه در امر امامت، بر حق و آن كه بر باطل است، جدايى به هم مى‌رساند».

[٣]. ر. ك: ص ٢٣٥( بخش چهارم/ فصل يكم: نهاد وكالت در عصر امامان اهل بيت عليهم السلام).