دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٤٠ - ١ - ٤ تنوع نيازها

١- ٣. دشوارىِ ارتباط مستقيم با امام‌

بنى عبّاس كه با شعار دوستى اهل بيت عليهم السلام قدرت را به چنگ آورده بودند، امامان اهل بيت عليهم السلام را خطرى بالقوه و گاه بالفعل براى خود احساس مى‌كردند كه احتمال روى آوردن مردمان بدانان و زوال خلافت عبّاسى در هر زمان وجود داشت. از اين رو، همگام با قدرت گرفتن بنى عبّاس، سختگيرى نسبت به امامان اهل بيت عليهم السلام شدّت گرفت. از دوره منصور دوانيقى و پس از سال ١٤٠ ق، فشارهاى كارگزاران حكومت بر امامان عليهم السلام و ناحيه امامت افزايش يافت. حمله شبانه به منزل آنان، دستگيرى امام و يا افراد مرتبط با ايشان، حبس و تبعيد ائمّه عليهم السلام در دوره امام كاظم عليه السلام، امام هادى عليه السلام و امام عسكرى عليه السلام، تلاش جاسوسان حكومتى براى نفوذ ميان ياران امام و ... از جمله سختگيرى‌هايى بود كه اعمال مى‌شد و امكان برقرارى ارتباط مستقيم ميان شيعيان عادى را با امام عليه السلام دشوار مى‌كرد.

سختگيرى‌ها در دوره منصور، هارون، متوكّل و معتضد، شدت فراوان يافت.

دستگيرى محمّد بن ابى عمير در دوره هارون، به سبب آن بود كه نام شيعيانِ مرتبط با ناحيه امامت را افشا كند.

١- ٤. تنوّع نيازها

مراجعه به امام عليه السلام در دوره‌هاى اوّليه به منظور پرسش و رفع نياز علمى افراد بود؛ ولى گسترش جامعه شيعى و بهبود اوضاع فرهنگى، اجتماعى و اقتصادى، پرسش‌ها و راه‌كارهاى جديدى پديد آورد كه با دوره پيشين، متفاوت بود. نياز به ابلاغ موضع امام عليه السلام به جامعه شيعه در سريع‌ترين زمان ممكن و از مطمئن‌ترين مسير، احساس مى‌شد. موضعگيرى سياسى، فرهنگى و اجتماعى شيعيان، از جمله اين موضوعات جديد بود. گاه انقلاب يا شورش‌هايى عليه حكومت جور با ظاهرى موجّه رخ مى‌داد، ولى امام عليه السلام شيعيان را از ورود به اين مجادلات، نهى‌مى كرد. گاه مباحث اجتماعى يا فرهنگى پديد مى‌آمد كه لازم بود نظريات امام عليه السلام از طريق مطمئن به‌