دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٩٢ - ٢ - ١ قيام زنگيان

٢. رويدادهاى سياسى مهم‌

در نيمه اوّل قرن سوم هجرى، برخى رويدادهاى سياسى در قالب قيام عليه حكومت عبّاسى خودنمايى كرد. اين قيام‌ها كه اغلب با رهبرى برخى علويان يا شيعيان و يا افراد منتسب به تشيّع بود، نشانگر گسترش انديشه‌هاى شيعى در جهان اسلام است كه همواره با تحرّك و پويايى همراه بوده است. همچنين اين حركت‌هاى سياسى را مى‌توان حاكى از ضعف حكومت مركزى و تشتّت سياسى در جهان اسلام شمرد كه گاه به تجزيه و جدايى‌هاى سياسى نيز مى‌انجاميد.

شورش‌ها عليه عبّاسيان، سابقه‌اى ديرينه دارد و به سال‌هاى نخست حاكميت اين خاندان باز مى‌گردد؛ امّا از حركت‌هاى نزديك به غيبت امام دوازدهم، بايد به نهضت‌هاى ايرانى‌زمان معتصم اشاره كرد. قيام بابك خرمّى با نمودى دينى و هدفى سياسى، خطرناك‌ترين حركتى بود كه عبّاسيان را تهديد كرد و از دوره مأمون تا زمان معتصم، آنان را به خود مشغول داشت.[١] معتصم پس از براندازى بابك، حركتى مشابه آن را در طبرستان به سركردگى مازيار بن قارن (امير خاندان قارنى) سركوب كرد.[٢]

٢- ١. قيام زنگيان‌

در آستانه غيبت صغرا، حركتى در نواحى جنوبى عراق و خوزستان رخ داد كه براى مدّتى دولت عبّاسى را به خود مشغول نمود. اين حركت توسّط شخصى به نام على بن محمّد، رهبرى مى شد كه هوادارانش را عموماً سياه‌پوستان و بردگان اين نواحى- كه از كشور زنگبار در افريقا آورده مى‌شدند-، تشكيل مى‌دادند. از اين رو، به «قيام زنگيان» شهرت يافت. موفّق برادر خليفه معتمد، چندين سال در نبرد با

[١]. ر. ك: دولت عبّاسيان: ص ١٥٤.

[٢]. ر. ك: دولت عبّاسيان: ص ١٧٠.