دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٤٣ - ١ سرداب غيبت در منابع شيعه

اكنون براى تبيين اين كه آنچه در منابع ياد شده آمده، افترا به شيعه اماميّه است، موضوع «سرداب غيبت» را در چند بند، بررسى مى‌نماييم:

١. سرداب غيبت در منابع شيعه‌

نخستين نكته قابل تأمّل، اين است كه در منابع كهن معتبر شيعى تا قرن پنجم، اشاره‌اى به «سرداب غيبت» نشده است. بله! در برخى منابع دست دوم شيعى آمده است:

معتضد، پيكى فرستاد و دستور داد كه ما سه نفر مخفيانه حركت كنيم و به سامرّا به خانه حسن بن على برويم (زيرا او وفات كرده است) و هر كس را در خانه يافتيم، سرش را براى معتضد ببريم.

ما هم طبق دستور به آن خانه رفتيم. خانه را متروكه يافتيم. پرده را كنار زديم. به سردابى برخورديم. وارد سرداب شديم و گويا در آن جا دريايى بود و در انتهاى آن، حصيرى پهن بود و بر روى حصير، مرد خوش‌رويى نماز مى‌خواند و اصلًا به ما توجّهى نكرد. احمد بن عبد اللَّه، جلو رفت، كه در آب فرو رفت و در آن دست و پا مى‌زد كه دست خود را دراز كردم و او را نجات دادم.[١]

گذشته از ضعف سند اين گزارش و جايگاه دست دوم منبع، اين گزارش از نظر تاريخى و محتوايى، غير قابل قبول است؛ زيرا معتضد در سال ٢٧٩ هجرى، يعنى ٢٤ سال پس از شهادت امام عسكرى عليه السلام به خلافت رسيده است. هچنين در اين گزارش، تصريح نشده كه شخص موجود در سرداب كيست؛ بلكه تصريح گرديده كه مردى روى حصيرى روى آب نماز مى‌خواند، در حالى كه امام مهدى عليه السلام طبق عقايد اماميّه پس از شهادت پدرش، كودكى چهار يا پنج ساله بوده است.

گفتنى است كه اين گزارش در كتاب شيخ طوسى نقل شده؛ امّا اشاره‌اى به سرداب و يا وقوع اين ماجرا پس از شهادت امام عسكرى ندارد. بنا بر اين، ارتباط آن با غيبت امام مهدى عليه السلام روشن نيست.[٢]

[١]. الخرائج و الجرائح: ج ١ ص ٤٦٠ ح ٥. همچنين در همين صفحه، گزارش ديگرى وجود دارد كه همانند گزارشى كه در متن آمده، مخدوش است.

[٢]. ر. ك: ج ٥ ص ٥٥ ح ٧٩٠.