دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٥٣ - ٤ - ١ كاردانى، مديريت و تدبير

روشن است كه اين ويژگى ها در همه كارگزاران، يكسان نبوده است؛ بلكه موقعيت و رتبه آنان در نهاد وكالت در لزوم دارا بودن صفات والاتر و كامل‌تر، دخالت داشته است. برخى از مهم‌ترين ويژگى‌هاى كارگزاران از اين قرار است:

٤- ١. كاردانى، مديريت و تدبير

اوّلين و مهم‌ترين ويژگى وكيلان كل و جزء ناحيه مقدّسه، تدبير، كاردانى و مديريت شيعيان در فضاى خفقان آلوده سياسى حاكم بر جامعه اسلامى بود. گروه شيعيان در اين فضاى آلوده و پُرخطر، نياز به رهبرانى داشت كه با مديريت و تدبير خاص، اين مجموعه را از اين دوره خطرناك، به سلامتى عبور دهد، آسيب‌هاى‌محتمل را شناسايى كند و ارتباط درونىِ توده شيعيان را با رهبر غايب خويش به‌گونه‌اى ساماندهى نمايد كه هم آرامش درونى جامعه شيعى استمرار يابد و هم بهانه‌اى در دست حاكميت عبّاسى قرار نگيرد. انضباط شخصى و تشكيلاتى در اين مجموعه، نياز اوّليه و بسيار مهم بود.

زمانى عبد اللَّه بن سليمان- وزير عبّاسيان- براى نفوذ در ميان وكلا و شناسايى آنان، جاسوسانى را مأمور كرد تا پول‌هايى را به عنوان وجوه شرعى به وكلا تحويل دهند. از طرف ناحيه مقدّسه به همه وكيلان ابلاغ شد كه هيچ كس پولى از كسى قبول نكند. اين دستور به صورت كامل انجام شد و جاسوسان نتوانستند حتّى از يك وكيل ناحيه مقدّسه، سندى به‌دست آورند. جاسوسى نزد محمّد بن احمد رفت و هر چه در پرداخت پول به او اصرار كرد، او تجاهل كرد و همه چيز را انكار نمود.[١]

حسين بن روح نوبختى براى آن كه ناحيه وكالت آسيب نبيند، دربان خود را- كه به معاويه ناسزا گفته بود- از كار بركنار كرد. در كاردانى و تدبير حسين بن روح همين بس كه او در عين دارا بودن نيابت خاص امام مهدى عليه السلام، با دربار عبّاسى و

[١]. ر. ك: ج ٤ ص ١٧٤ ح ٦٨١.