دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٥٠ - ٢ - ٤ حفاظتى

نيست. وكيلان در دوره‌هاى پيشين نيز فعاليت‌هاى سياسى- اجتماعى داشتند.

دستگيرى وكيلان متعدّد توسط حكومت بنى عبّاس، حاكى از اثرگذارى نقش سياسى- اجتماعى آنان در ميان شيعيان است. زندانى شدن چند وكيل در متون تاريخى، مطرح شده است: على بن جعفر همانى، وكيل امام هادى عليه السلام،[١] محمّد بن فرج، وكيل ديگر امام هادى عليه السلام،[٢] ابو هاشم جعفرى،[٣] ابو على بن راشد، عيسى بن جعفر بن عاصم و ابن بند.[٤] حتى‌حسين بن روح نوبختى وكيل سوم كه جايگاه سياسى- اجتماعى ويژه‌اى در جامعه و حتّى در دربار خلافت داشت نيز دستگير شد و مدّتى را در زندان گذراند.

٢- ٤. حفاظتى‌

يكى از مهم‌ترين كاركردهاى نهاد وكالت، ايجاد لايه پوششى و پديد آوردن سپر حفاظتى براى امام عليه السلام بود. مصونيّت امام عليه السلام و جايگاه امامت از گزند دشمنان، از مهم‌ترين وظايف نهاد وكالت، محسوب مى‌شود. از جانب ديگر، نهاد وكالت، به سبب گستردگى تشكيلات و ارتباط نظام‌مند و مخفى، زمينه مصونيّت شيعيان را نيز فراهم مى‌كرد تا حكومت، كمتر متعرّض افرادى شود كه در پى ملاقات با امام عليه السلام بودند و يا جاسوسانى كه در پى شناسايىِ افراد مرتبط با امام و ناحيه امامت بودند، نتوانند متعرّض مردم شوند.

كاركرد نيابتى نهاد وكالت در پيگيرى مباحث مرتبط با امام و امّت، در زمان حضور امام عليه السلام، سبب مراجعه كمتر شيعيان به امام عليه السلام مى‌شد و كاهش مراجعات، سبب مصون ماندن امام عليه السلام از اتّهام تشكيل گروه مخالف مى‌گشت. همچنان كه‌

[١]. رجال الكشّى: ج ٢ ص ٨٦٥ ح ١١٢٩.

[٢]. الكافى: ج ١ ص ٥٠٠ ح ٥.

[٣]. الخرائج و الجرائح: ج ٢ ص ٦٨٢ ح ١.

[٤]. الغيبة، طوسى: ص ٢١٢، رجال الكشّى: ج ٢ ص ٨٦٣ ح ١١٢٢.