دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٩٣ - ٢ - ٣ قيام اسماعيليان

زنگيان تلاش كرد و در نهايت با مرگ رهبر آنها اين حركت نيز باز ايستاد.[١]

٢- ٢. قيام زيديان‌

از حركت‌هاى نزديك به عصر غيبتِ علويان، بايد نخست از قيام محمّد بن قاسم زيدى نام برد كه در سال ٢١٩ قمرى در طالقان، حركتى را آغاز و شمار زيادى از خراسانيان را به خود جلب كرد؛ امّا به دست سپاهيان معتصم دستگير و در زندان سامرّا در زمان متوكّل در گذشت.[٢] زيديّه در زمان مستعين (م ٢٥٢ ق) نيز به حركت‌هاى متعدّدى عليه حكومت دست زدند كه شايد بارزترين آنها، شورش يحيى بن عمر در كوفه بود. قيام او، رابطه‌اى مستقيم با بهبود اوضاع مادّى داشت. او به «الرضا من آل محمّد» دعوت مى‌كرد؛ امّا حركت او پيروز نشد و خودش در جنگ با فرمانده عبّاسى كشته شد.[٣] البتّه قيام حسن بن زيد علوى در سال ٢٥٤ ق، در طبرستان به نتيجه رسيد و منجر به برپايى امارت علويان در اين ديار شد كه حدود ٧٠ سال برپا بود.[٤]

٢- ٣. قيام اسماعيليان‌

علاوه بر زيديان، يكى ديگر از گروه‌هاى دينى- سياسى كه حركت‌هايى را عليه دولت عبّاسى دنبال مى‌كردند، اسماعيليان بودند. آنان بعد از شهادت امام صادق عليه السلام، اقدامات خود را به صورت دعوت پنهانى و با كمك مبلّغان ناشناسى كه به نقاط مختلف جهان اسلام گسيل مى‌داشتند، عملى ساختند. دعوت سرّى آنان، به قدرى پيچيده بود كه هنوز پس از مطالعات گسترده، به درستى نام و نشان امامان و

[١]. تاريخ سياسى اسلام، حسن ابراهيم حسن: ج ٢ ص ١٨٦.

[٢]. مقاتل الطالبيّين: ص ٤٧٢.

[٣]. الكامل فى التاريخ: ج ٤ ص ٣٦١، مقاتل الطالبيّين: ص ٥٠٦.

[٤]. ر. ك: علويان طبرستان، حكيميان.