دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٧٦ - ٢ تجزيه دولت عباسى

ايالت‌هاى جهان اسلام بالا گرفت.[١]

در سال‌هاى نخستين حكومت معتمد، امام حسن عسكرى عليه السلام به شهادت رسيد و دوران غيبت امام دوازدهم آغاز شد.

٢. تجزيه دولت عبّاسى‌

يكى از رويدادهاى قرن دوم هجرى، پيدايش دولت‌هاى خودمختار مستقل و نيمه‌مستقل در جهان اسلام در مناطقى است كه از پيكر حكومت عبّاسى جدا گرديدند. در واقع، تجزيه دولت اسلامى و تبديل آن به حكومت‌هاى محلّى كوچك و بزرگ، خود را از همان آغاز حاكميت عبّاسيان، نشان داد كه اين امر در وهله نخست، ناشى از گستردگى سرزمين‌هاى اسلامى و دشوارى اشراف بر همه آنها بود و در وهله دوم، تازه‌كار بودن عبّاسيان بود كه هنوز نتوانسته بودند سيادت خود را بر همه اين نواحى بگسترانند. اوّلين سرزمينى كه از فرمان‌روايى عبّاسيان جدا شد، اندلس (اسپانياى مسلمان) بود كه همچنان در دست برخى از افراد خاندان اموى باقى مانده بود. پس از آن در زمان هارون الرشيد (١٧٠- ١٩٢ ق)، ادريس بن عبد اللَّه حسنى (از نوادگان امام مجتبى عليه السلام) با رساندن خود به سرزمين مغرب (مراكش)، امارتى مستقل را با گرايش شيعى زيدى پى ريخت كه يك و نيم قرن دوام يافت.

قرن سوم هجرى و آستانه غيبت صغرا را مى‌توان عصر استقلال سياسى امارت‌هاى محلّى دانست. در اين دوره، دولت‌هاى محلّى متعدّدى در نواحى مختلف سرزمين‌هاى اسلامى پديدار شدند كه شرح همه آنها در اين مختصر نمى‌گنجد و تنها به اشاره‌اى بسنده مى‌كنيم.

[١]. ر. ك: تاريخ سياسى اسلام، حسن ابراهيم حسن: ج ٢ ص ٢٦٥.