دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٤٣ - ٢ وظايف نهاد وكالت

با شرايط عصر غيبت صاحب الزمان عليه السلام آشنا و مأنوس شوند و بدان عادت كنند.[١]

آغاز شدن غيبت با دوره غيبت صغرا نيز زمينه‌سازى براى ورود به دوره غيبت كبرا و تامّه بود كه ديگر، وكيلان و نايبان خاص نيز وجود نداشتند.

٢. وظايف نهاد وكالت‌

دقّت در اسباب و دلايل تشكيل نهاد وكالت، وظايف اين نهاد را نيز روشن مى‌سازد.

گفتنى است كه وظايف نهاد وكالت در ابتدا محدود بود و با مرور زمان، گسترش يافت. وكيلان نخستين امام زمان عليه السلام، بيشتر به عنوان كارپرداز مالى و يا رابط مالى ميان امّت و امام بودند و وظايف محدودى داشتند؛ ولى با گذشت زمان و گسترش نهاد وكالت، وظايف و عملكرد آنان نيز گسترش يافت و در دوره عثمان بن سعيد (وكيل خاص امام حسن عسكرى عليه السلام) به اوج خود رسيد و وظايف متعدّدى براى نهاد وكالت مشخّص شد. نگاه ما در اين مجموعه، به تمام كاركردهاى نهاد وكالت در طول دوره فعاليت افزون بر دويست‌ساله آن است.

مهم‌ترين وظيفه نهاد وكالت، برقرارى ارتباط ميان شيعيان و امام عليه السلام بود كه در حوزه‌هاى متفاوت اقتصادى، اجتماعى، فرهنگى و سياسى، نمود مى‌يافت.

ساختار نهاد وكالت به گونه‌اى طرّاحى شده بود كه بتواند بدون دغدغه و اضطراب، رابطه بين امام عليه السلام و شيعيان را تسهيل كند و نياز شيعه به حضور امام عليه السلام در جامعه را برآورده سازد و آنان را در تكاليف محوّله، يارى رساند.

رساندن نامه‌هاى حاوى سؤال و درخواست شيعيان از امام عليه السلام و تحويل پاسخ امام عليه السلام به شيعيان، از طريق نهاد وكالت صورت مى‌گرفت. معمولًا جواب امام عليه السلام ذيل سؤال و در همان ورقه درج مى‌شد و به پرسشگر داده مى‌شد. از اين رو، پاسخ امام عليه السلام با عنوان «توقيع» شهرت يافت.[٢]

[١]. إثبات الوصية: ص ٢١٧.

[٢]. توقيع: از ريشه وقع به معناى اثر نهادن بر چيزى است و در اصطلاح به امضا يا متنى گفته مى‌شود كه در ذيل ورقه يا ضميمه آن، اضافه مى‌شود( ر. ك: ج ٤ ص ١١٢( بخش پنجم: توقيعات/ درآمد).