دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٣٦ - فصل يكم نهاد وكالت در عصر امامان اهل بيت(عليهم السلام)

سوى امام حسين عليه السلام به كوفه بود كه اين مهم را جناب مسلم بن عقيل انجام داد.

مسلم در كوفه با بزرگان شيعه ارتباط برقرار كرد و سازمانى ابتدايى را بنيان نهاد؛ ولى به سبب نفوذ جاسوسان ابن زياد در اين تشكيلات، اين مجموعه به سرعت متلاشى شد و از ميان رفت.

در دوره امام زين العابدين عليه السلام افراد خاصى همچون: ابو خالد كابلى، ابو حمزه ثمالى و يحيى بن ام طويل، رابط ايشان با مردم كوفه و ساير مناطق بودند و ارتباط محدود علمى ميان شيعيان و امام عليه السلام را برقرار مى‌كردند.

تا اين زمان، تمايز شيعيان از اهل سنّت به شكل آشكار مشاهده نمى‌شد. شيعيان اگر چه در خفا محبّت خاص اهل بيت عليهم السلام را در دل داشتند، ولى با توده اهل سنّت، همراهى مى‌كردند و به عنوان گروه متشخّص و با عقايد و باورهاى خاص جلوه نمى‌كردند. سنّيان نيز دچار تفرقه نشده بودند و مذاهب كلامى و فقهى در ميان آنان جلوه‌گر نبود.

دوره امامت امام باقر عليه السلام نقطه عطف در جامعه شيعى محسوب مى‌شود. از اين دوره، جمعيت شيعه، رو به فزونى نهاد و مناطق جغرافيايىِ جديدى به محدوده مسكونىِ شيعيان افزوده شد. شيعيان نيز از منظر فكرى و اجتماعى، فرهنگ و روابط اجتماعى، خود را مهندسى كردند و آن را محور تجمّع خويش ساختند. در اين دوره، هويّت خاصّ شيعى، سبب همگونى و همكارى افراد در اين مجموعه مى‌شد. ارتباط ميان امام و شيعيان، گسترده‌تر از ارتباط علمىِ پيشين شد و نياز به نهاد، سازمان و تشكيلاتى براى انضباط بخشيدن به شيعيان و ارتباط آنان با امام عليه السلام و ناحيه امامت، احساس شد.

دوره امامت امام صادق عليه السلام، آغاز سامان‌بخشى به نهاد وكالت امام يا ناحيه امامت بود تا ارتباط و تعامل ميان امام و شيعيان را برقرار كند در سال‌هاى بعد، شمار شيعيان و مناطق جغرافيايى آنان به سرعت توسعه پيدا كرد و نهاد وكالت نيز با توجّه به تأثير فروان آن در ارتباط امام- پيرو، گسترش يافت.