شده است.[١] درباره اين كتاب و مؤلف آن اختلاف جدى وجود دارد. با توجه به اسناد روايات و متن آنها مى‌توان اطمينان يافت كه اين كتاب نگارش شيخ مفيد و حتى انتخاب او از كتابى ديگر نيست و به اشتباه، به شيخ مفيد نسبت داده شده است.[٢]

٢٠. سيد مرتضى (م ٤٣٦ ه)

على بن حسين بن موسى مشهور به سيد مرتضى و علم الهدى، از چهره‌هاى شاخص فقه و معارف در قرن پنجم است. او برادر بزرگ سيد رضى، شاگرد شيخ مفيد و استاد شيخ طوسى است و در بسيارى از علوم صاحب نظر است. كتاب الذريعة إلى اصول الشريعه كه تصنيف او است را مى‌توان به عنوان آغازين نگارش اصول فقه و فقه الحديث شيعى موجود برشمرد.

وجاهت شخصيت او مورد تأييد شيعه و سنى است. سيد مرتضى نزديك به هفتاد كتاب نوشته، كه بيشتر آنها در فقه، كلام و ادب بوده است. كتاب حديث خاصى ندارد ولى در برخى كتابهاى خود به برخى زمينه‌هاى فقه الحديثى همانند تأويل و نقد حديث پرداخته است. كتاب أمالى او حاوى نكات نغز و فراوانى در اين زمينه‌ها است.[٣]

٢١. نجاشى (م ٤٥٠ ه)

ابوالعباس احمد بن على نجاشى، از مشهورترين رجال تاريخى شيعه، شاگرد شيخ مفيد و احمد بن حسين غضائرى است. نگارش مشهور او در فهرست أسماء مصنفى الشيعه، دست‌مايه عالمان رجالى است. نكته‌سنجى و سخت‌گيرى او در نقل از اساتيد سبب شده است كه اساتيد بى‌واسطه او موثق شمرده شوند. تخصص او در رجال نيز

[١]. خاتمة مستدرك الوسائل، ج ١، ص ٢٠٩.

[٢]. ر. ك: مقاله« شيخ مفيد و كتاب الإختصاص» از سيد محمدجواد شبيرى كه در مجموعه مقالات كنگره شيخ مفيد به چاپ رسيده است.( المقالات و الرسالات، ش ٩، أربع مقالات حول الشيخ المفيد المقالة الرابعه، ص ١٣٤). يادآور مى‌شويم در مجموعه شماره ٩ كه چهار مقاله جناب شبيرى چاپ شده است، اطلاعات ارزشمند ديگرى نيز درباره شيخ مفيد آمده به خصوص مقاله سوم كه درباره ساير آثار شيخ مفيد است.

[٣]. براى آشنايى بيشتر مراجعه شود به مجله علوم حديث، ش ٣٤، مقاله« منابع و ابزارهاى فقه الحديث در امالى سيد مرتضى»، نوشته على نقى خدايارى.