تاريخ حديث شيعه« 2»

مقدمه ناشر

پيش گفتار

تقدير و تشكر

درس اول حديث درسده چهارم و ژنجم

نگاهى به فضاى سياسى اين دوران

آل بويه(448 - 334)

فاطميان(567 - 296 ه)

حمدانيان(392 - 293)

مساعد بودن فضاى فرهنگى و اجتماعى

تلاشهاى حديثى در سده هاى چهارم و پنجم

گونه هاى نگارش حديثى

1 جامع نگارى

2 تك نگارى

3 امالى

4 مسندنويسى

5 نگارشهاى ذوقى و هنرى

6 تفسير مأثور

7 كلام نقلى

8 غيبت نگارى

9 فضايل و مناقب

10 تاريخ و سيره

11 دعا و زيارت

12 فقه الحديث

13 رجال

14 فهرست

15 اخلاق

پرسش و پژوهش

درس دوم مشهورترين حديث نگاران سده سوم و چهارم

1 ثقةالاسلام كلينى(م 329 ه)

2 ابن بابويه(م 329 ه)

3 محمد بن حسن بن وليد(م 343 ه)

4 ابن قولويه(م 368 ه)

5 جعفر بن احمد قمى(متوفاى نيمه دوم قرن چهارم)

6 شيخ صدوق(م 381 ه)

7 ابن خزاز قمى(متوفاى نيمه دوم قرن چهارم)

8 عياشى(متوفاى نيمه اول قرن چهارم)

9 ابوعمرو كشى(متوفاى نيمه اول قرن چهارم)

10 على بن حسين مسعودى(متوفاى نيمه اول قرن چهارم)

11 محمد بن ابراهيم نعمانى(متوفاى نيمه دوم قرن چهارم)

12 هارون بن موسى تلعكبرى(م 385 ه)

13 محمد بن جرير طبرى

14 حسين بن حمدان خصيبى(م 334 ه)

15 ابن شعبه حرانى

16 محمد بن محمد بن أشعث كوفى

17 قاضى نعمان مغربى(م 363 ه)

18 سيد رضى(م 406 ه)

19 شيخ مفيد(م 413 ه)

شيخ مفيد و كتاب إختصاص

20 سيد مرتضى(م 436 ه)

21 نجاشى(م 450 ه)

22 شيخ طوسى(م 460 ه)

23 كراجكى(م 449 ه)

حوزه هاى حديثى شيعه

قم اولين پايگاه خالص شيعى

ويژگيهاى مدرسه حديثى قم

1 ميراث دارى

2 نص گرايى

3 پرهيز از رأى و اجتناب از عقل گرايى

4 برخورد شديد با نقل احاديث ضعيف

5 مبارزه با متون غلوآميز

چند نكته

1 تعريف غلو در مدرسه حديثى قم

2 برخورد متفاوت با متهمان به غلو و يا ناقلان از راويان ضعيف

3 مراتب غلو

4 رويكرد دوگانه

5 كثرت نگارش

محدثان مشهور مدرسه حديثى قم

1 احمد بن محمد بن عيسى

2 زكريا بن آدم

3 ابراهيم بن هاشم

4 على بن ابراهيم قمى

5 سعد بن عبدالله اشعرى

6 احمد بن اسحاق قمى

7 احمد بن محمد بن خالد برقى

8 محمد بن يحيى العطار

9 عبدالله بن جعفر حميرى

10 محمد بن حسن صفار(م 290 ه)

11 محمد بن حسن بن وليد

12 جعفر بن محمد بن قولويه

آثار ماندگار

هماهنگى سازمانى ميان اركان مدرسه حديثى قم

عناوين ديگر مدرسه حديثى قم

بررسى انتقادات

درس پنجم مدرسه حديثى بغداد

شيعيان بغداد

حوزه حديثى بغداد

مركزيت علمى

بنيان گذار مدرسه بغداد

مدرسه حديثى بغداد

1 تصرف بغداد

2 ظهور شيخ مفيد

اصول و مبانى مدرسه بغداد

1 اهتمام به عقل و تعقل

2 اعتدال در عقل گرايى يا محدوديت عقل

3 آفرينش شيوه اى منطقى و صحيح در جمع بين عقل و نقل

4 تثبيت هويت مستقل مكتب اهل بيت عليهم السلام

محدثان مشهور و آثار ماندگار مدرسه بغداد

درس ششم حوزه هاى حديثى

تقسيم بندى حوزه هاى حديثى

حوزه هاى حديثى خراسان

1 سمرقند

2 نيشابور

فتال نيشابوريو روضة الواعظين

حوزه طبرستان و ديلم

حوزه رى

حوزه مصر

درس هفتم حديث در سده هاى ششم و هفتم

وضعيت علم حديث، حوزه ها و دانشوران حديث در سده هاى ششم و هفتم

برخى ويژگيهاى فعاليتهاى حديثى اين دو سده

رواج فضايل نگارى

مبادلات حديثى

ظهور خاندانهاى دانشور

فعاليت حديثى شهرهاى كوچك و ظهور دانشورانى برجسته در آن

برخى از محدثان سرشناس اين دوره و آثار حديثى آنان

خاندان طبرسى

ابن شهرآشوب(588 489 ه)

سيد بن طاووس

احمد بن موسى(م 673 ه)

پرسش و پژوهش

درس هشتم حديث در سده هشتم و نهم

حوزه هاى مهم حديثى شيعى در قرن هشتم

1 حوزه حله

2 حوزه جبل عامل

3 حوزه ايران و عراق

رخدادهاى حديثى

آشنايى با برخى از محدثان سده هشتم

علامه حلى

شهيد اول(786 734 ه)

سيد حيدر آملى و نگارش احاديث عرفانى

تاريخ حديث شيعه در قرن نهم

درس نهم حدث پژوهى در قرن دهم

نگاهى به اوضاع سياسى اين دوران

مهاجرت عالمان شيعى به ايران

حديث نگاران مشهور قرن نهم

1 ابن أبى جمهور أحسائى

2 شهيد ثانى

3 حسين بن عبدالصمد حارثى(984 - 918 ه)

4 حسن بن زين الدين(1011 - 958)

درس دهم حديث پژوهى در سده هاى يازدهم و دوازدهم

تكثير نسخه ها

تك نگارى

جامع نويسى

شرح نويسى و فقه الحديث

تفسير مأثور

ترجمه(فارسى نويسى)

علوم پيرامونى حديث(رجال، درايه و)

درس يازدهم كحدثان شاخص سده هاى يازدهم و دوازدهم

قاضى نورالله شوشترى(1019 - 956 ه)

ملاعبدالله شوشترى(م 1021 ه)

شيخ بهايى(1031 - 953 ه)

ملاامين استرآبادى(م 1036 ه)

محمدباقر حسينى استرآبادى، مشهور به ميرداماد(م 1041 ه)

صدرالدين محمد شيرازى، مشهور به ملاصدرا(1050 - 979 ه)

علامه محمدتقى مجلسى(م 1070 ه)

ملاصالح مازندرانى(م 1086 ه)

شيخ فخرالدين طريحى(م 1087 ه)

فيض كاشانى(1091 - 1007 ه)

محمد بن حسن حر عاملى(1104 - 1033 ه)

سيد هاشم بحرانى(م 1107 ه)

علامه محمدباقر مجلسى(م 1112 ه)

آقا جمال خوانسارى(م 1122 ه)

ظهور و پيدايش اخباريگرى

زمينه هاى پيدايش اخباريگرى

آشنايى با ويژگيهاى تفكر اخباريگرى

نقد و بررسى مبانى اخباريگرى

الف) قرآن

ج) اجتهاد و تقليد

عالمان مشهور اخبارى

ملاامين استرآبادى

علامه محمدتقى مجلسى

ملامحسن فيض كاشانى(1091 - 1007 ه)

شيخ حر عاملى(1104 - 1033 ه)

شيخ يوسف بحرانى(1186 - 1107 ه)

ميرزا محمد اخبارى(1232 - 1178 ه)

ديگر عالمان اخبارى

علامه مجلسى؛ اخبارى يا اصولى؟

نحوه تعامل علامه مجلسى با مبانى تفكر اخباريگرى

فرجام اخباريگرى

وحيد بهبهانى(1205 - 1117 ه)

درس چهاردهم تاريخ حديث شيعه در قرن سيزدهم

تحولات سياسى

تحولات فرهنگى

تحولات اجتماعى

دانشمندان شيعه و ميراث حديثى آنان در قرن سيزدهم

وحيد بهبهانى(م 1205 ه)

علامه محمدمهدى بحرالعلوم(م 1212)

سيد عبدالله شبر(م 1242)

شيخ احمد احسايى(م 1241 ه)

ميرحامد حسين(م 1306 ه)

درس پانزدهم حديث در سده چهاردهم

برخى از شيوه هاى حديث پژوهى سده چهاردهم

1 احياى تراث(بازآفرينى متون كهن)

2 ترجمه

3 حاشيه نويسى علمى و منتقدانه

4 نگارشهاى رجال

5 پيرايش و نقد حديث

مكتب تفكيك

آشنايى با برخى از پژوهشگران حديثى اين دوره و آثار آنان

ميرزا حسين نورى(م 1320 ه)

شيخ عبدالله مامقانى(م 1351 ه)

شيخ عباس قمى(1359/ 1319 ش)

علامه سيد محسن امين عاملى(1371/ 1331 ش)

آيت الله بروجردى(م 1340 ش)

علامه شعرانى(م 1352 ش)

علامه شوشترى(م 1374 ش)

درس شانزدهم حديث شيعه و انقلاب اسلامى

ويژگيهاى حديث پژوهى در دوره معاصر

1 عمومى شدن حديث

2 نگاه علمى به حديث

3 نگارشهاى نو

4 نگاه كاربردى به حديث

5 پژوهش گروهى

6 احياى تراث

7 معجم نگارى لفظى و موضوعى

8 استفاده از رايانه

9 پيدايش مراكز تخصصى حديث

10 رواج علوم پيرامونى حديث

11 ارتباط فرهنگى صميمانه تر شيعه و اهل سنت

12 توجه مستشرقان به ويژه نسل جديد آنان به منابع شيعى

فهرست منابع و مآخذ

تاريخ حديث شيعه« 2» - طباطبايى، محمد كاظم - الصفحة ٧١ - حوزه هاى حديثى شيعه

حوزه‌هاى حديثى شيعه‌

حديث در سير گذار خود پس از زمان صدور، مكانها و زمانها را درمى‌نورديد و در لابه‌لاى جانها، جاى مى‌گرفت. گروهى سخن معصوم را در مدينه، كوفه، خراسان و سامرا مى‌شنيدند و در سرزمينى ديگر به افراد مشتاق مى‌رساندند. تلاشهاى نخستين در نشر حديث با ابتكار و سليقه خود راويان و بدون ساختار و نظم ويژه‌اى در گوشه و كنار شهرهاى اسلامى انجام مى‌گرفت. اما در برخى شهرها با گذشت زمان، نشر حديث و نحوه عرضه و دريافت آن به گونه‌اى نظم و سازمان مى‌يافت و آن شهرها را به حوزه‌هاى كوچك حديثى تبديل مى‌كرد.

رونق و شور حديث‌آموزى در حوزه‌هاى حديثى، روز به روز بر پويايى آنها مى‌افزود و سليقه‌ها، حساسيتها و ابتكارات گوناگون را در شيوه دريافت و عرضه حديث نمايان مى‌ساخت. بر اين اساس و به مرور زمان برخى از حوزه‌هاى حديثى با شيوه‌ها و دستور خاصى در عرصه حديث فعاليت مى‌كردند. بروز اين ويژگيهاى خاص آنها را با ديگر حوزه‌ها متمايز مى‌ساخت. اين گروه از حوزه‌هاى حديثى در مسير رشد و كمال خود مدرسه حديثى نام گرفتند.[١] مدرسه حديثى معمولًا مكان جغرافيايى خاصى را شامل مى‌شود؛ همانند مدرسه حديثى بصره در ميان اهل سنت و مدرسه حديثى بغداد در ميان شيعيان.

[١]. اصطلاح مكتب حديثى نيز در اين مجموعه استفاده مى‌شود كه اشاره به مكتب فكرى خاصى است كه در منطقه جغرافيايى ويژه‌اى قرار نمى‌گيرد؛ همانند مكتب اخباريگرى كه نزديك به دويست سال در نقاط مختلف ايران و عراق و بحرين فعاليت مى‌كرد.