تاريخ حديث شيعه« 2» - طباطبايى، محمد كاظم - الصفحة ١٨٨ - جامع نويسى

نور البراهين سيد نعمت‌الله جزائرى، قصص الأنبياى حويزى، نوادر الأخبار و معادن الحكمه هر دو از ملا محسن فيض كاشانى، مسار الشيعه فراهانى و دهها كتاب ديگر از جمله تك‌نگاريهاى اين دوران است.

يكى از زيرشاخه‌هاى مهم در تك‌نگارى احاديث شيعى، اربعين‌نويسى (چهل حديث) است كه در اين دوران رشد گسترده‌اى يافت. اربعين‌نويسى شاخه‌اى كهن در نگاشته‌هاى حديثى شيعى و سنّى است. پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرموده است:

من حفظ على أمتى أربعين حديثاً ينتفعون مما يحتاجون إليه في أمر دينهم بعثه الله عزّ وجلّ يوم القيامة فقيهاً عالماً[١].

هر كس از امت من چهل حديث از احاديثى كه امتم در امر دين بدانها نياز دارند، حفظ كند خدا در قيامت او را فقيه و عالم محشور خواهد كرد.

نگارندگان چهل حديث موضوعى عام يا خاص را هدف قرار مى‌دادند و به نگارش و يا شرح چهل حديث در آن باره مى‌پرداختند. مباحث اخلاقى، اعتقادى، فضايل و مناقب، سنن، آداب، احكام و ... موضوعات مورد توجه عالمان شيعى بوده است. الأربعين فى فضائل أميرالمؤمنين عليه السلام، نوشته جمال‌الدين محمدشاه شاهرودى (م ٩٣٠ ه)، الأربعون حديثاً نگارش حسين بن عبدالصمد حارثى (م ٩٨٤ ه)، الأربعون حديثاً فى أحوال النصاب و المخالفين نوشته عبدالقاهر حسينى تفرشى (م ١٠٢٥ ه)، الأربعين شيخ بهايى، الأربعين علامه محمدتقى مجلسى، الأربعون حديثاً، نوشته قاضى سعيد قمى (همراه با شرح روايات معارفى)، الأربعون حديثاً فى أصول الدين و فروع الدين علامه مجلسى، الأربعون حديثاً، نوشته فخرالدين طريحى و چندين كتاب ديگر از اين گروه است.[٢]

جامع‌نويسى‌

مشهورترين كتابهاى جامع حديثى پس از كتب اربعه در اين دوران نگاشته شده است. شهرت اين نگارشها موجب تمايز اين دوران با زمان پيش و پس از خود گشته است.

[١]. خصال، ج ٢، ص ٥٠؛ كافى، ج ١، ص ٤٩، و ....

[٢]. براى آگاهى بيشتر مراجعه شود به مقاله چهل نويسى و حديث« الأربعين»، مجله علوم حديث، شماره ١.