تاريخ حديث شيعه« 2» - طباطبايى، محمد كاظم - الصفحة ٨٠ - ٥ مبارزه با متون غلوآميز

٤. برخورد شديد با نقل احاديث ضعيف‌

گونه مواجهه عالمان قم با راويان ضعيف و روايات آنان مشهور است. اخراج برخى از راويان مشهور و صاحب كتاب از قم، تنها به اين دليل صورت گرفت كه آنان از احاديث ضعيف روايات زيادى نقل كرده بودند. احمد بن محمد بن خالد برقى، صاحب كتاب محاسن، به دستور هم‌نام خود، احمد بن محمد بن عيسى، تنها به همين دليل از قم اخراج شده است.[١]

برخوردى چنين شديد و غيرمتعارف نشان‌دهنده رواج فرهنگ نقل حديث از افراد معتمد و ثقه در قم است.

محمد بن حسن بن وليد، استاد شيخ صدوق، نيز برخوردى مشابه با راويان ضعيف داشته است. او افراد چندى از جمله راويان موجود در كتاب نوادر الحكمه را تضعيف و روايات اين گروه را غيرمعتبر شمرده است. او همچنين با آن كه همه كتابهاى محمد بن حسن صفّار را نقل كرده، اما كتاب بصائر الدرجات او را نقل نكرده و گويى نسبت به آن بى‌اعتماد بوده است.[٢]

نكته مهم آن است كه مدرسه قم در تمامى دورانها برخوردى اين‌چنين نداشته است و راويانى همچون سَيّارى كه فردى حديث‌ساز و دروغ‌پرداز بوده است، نيز در راويان قم به چشم مى‌آيند، همچنين در ميان استادان حديثى شيخ صدوق راويان توثيق‌نشده فراوانى وجود دارند كه در مقايسه با استادان حديثى شيخ مفيد بسيار بيشتر مى‌نمايند. بنابراين اگرچه برخى از زمانها حضور راويان ضعيف در قم سخت بوده است، ولى در اوقات ديگر نقل از راويان ضعيف به خصوص اگر در شهر ديگرى ساكن بودند امرى عادى به شمار مى‌رفته است.

٥. مبارزه با متون غلوآميز

آنچه مدرسه حديثى قم را شهره ساخته و آوازه آن را در آفاق پراكنده برخورد شديد و نسبتاً بدون مسامحه عالمان قم در برابر خطر غاليان و تفكر غاليانه بود. تعريف تقريباً خاص قميها از غلو، موجب رواج گستره مفهوم و در بر گرفتن افرادى‌

[١]. معجم رجال الحديث، ج ٣، ص ٤٩.

[٢]. همان، ج ١٦، ص ٢٦٤.